هفت سین از کجا می آید؟

استوانه‌ای که به خوان تبدیل شد

هفت سین خلاف آنچه درباره آن مشهور است شاید آیین کهنی نباشد، اما جنبه‌های نمادین آن ریشه‌های کهنی دارد. در واقع، منبع معتبری که به پهن کردن سفره هفت سین در زمان‌های دور اشاره کند، وجود ندارد و اغلب اشاره‌ها متعلق به زمان‌های نزدیک به معاصر، مثلا دوران قاجار است. به عبارتی سفره هفت سین، تجلی مدرن‌تر آیین‌های نوروزی در کاشت دانه‌ها، ستایش امشاسپندان و پاکی و معنویت و پذیرایی از ارواح گذشتگان و فروهرها (گونه‌ای از روان آدمی یا نوعی همزاد آدمیان) است که

که بیش از هر چیز با تقدس عدد هفت آمیخته و به یک مراسم فراگیر در دوران ما تبدیل شده است.

هفت عدد مقدس ایرانیان است. از همین رو مهرداد بهار، نویسنده و پژوهشگر ایرانی، آیین هفت سین را در ارتباط با تقدس هفت سیاره می‌داند و می‌نویسد که گمان بر این بوده که اگر کسی هر هفت را در اختیار داشته باشد، نظر لطف هر هفت سیاره را به خود جلب کرده و خوشبخت می‌شود.

به جز این، ایرانیان هفت را نماینده هفت امشاسپند می‌دانستند؛ هفت فرشته بزرگ که هر کدام یکی از صفات اهورامزدا را نمایندگی می‌کنند. امشاسپندان و نمادهایشان در این سفره حضور دارند مثلا شیر نشانه وهومن، سپند و بیدمشک نشانه سپندارمذ، ظرف آب و سمنو به نشانه آناهیتا هستند. محمدعلی دادخواه در کتاب «نوروز و فلسفه هفت سین» می‌نویسد: «الگوی هفت‌سين، هفت‌نام هفته نخست هر ماه، برابر با نام «امشاسپندان» است كه فرشتگان الهی‌‌اند و نيكی و پاكی و ستايش را از آسمان به انسان زمينی عرضه می‌دارند. امشاسپندان فروزه‌های اهورامزدا و هر کدام دارای مفهومی هستند که بخشی از عظمت خداوند یکتا را به آدمی می‌شناسانند و با شناخت و پیروی از این مفاهیم و ایزدان می‌توان اهورامزدا را درک کرد.»

این یک دلیل برای هفت‌تایی بودن عناصر سفره هفت سین است اما ابوریحان بیرونی، در آثار الباقیه که کتابی است به زبان عربی درباره گاه‌شماری و گاه‌شناسی ملل باستانی، نوشته است: «چون جمشید بر اهریمن که راه خیر و برکت و باران سبز شدن گیاه را گرفته بود، پیروز شد و دوباره باران باریدن گرفت و گیاهان سبز شدند، مردم گفتند روز نو (یعنی روز نوین و دوره‌ای تازه) آمده است. پس هر کسی ظرفی جو کاشت و مردم در روز نوروز در هفت طرح، هفت نوع غله کاشتند و سبز کردند.»

برخی با تکیه بر این روایت معتقدند که پس از آن، این رسم در میان ایرانیان باقی ماند که روز نوروز در کنار خانه هفت صنف از غلات را بر هفت استوانه بکارند و از روییدن این غلات، خوبی و بدی زراعت و حاصل سال آینده را حدس بزنند.

در کتاب «المحاسن و الاضداد» منسوب به جاحظ نیز آمده است که ساسانیان در نوروز هفت دانه را بر هفت ستون می‌کاشتند یا نانی می‌پختند از هفت غله مختلف.

بیشتر بخوانید:

چهارشنبه‌سوری از کجا می‌آید؟

دعوا سر ماهی و سبزه در سفره هفت سین

سرنوشت ماهی قرمز ایران و شأن نوروز

با تکیه بر این رسم، گفته می‌شود که هفت سین اشاره به همین هفت صنف غلات دارد: کاشتن هفت صنف که در اوایل ظهور اسلام در ادامه سنت‌های باستانی رواج داشته، کم کم در افواه تغییر کرده و به «هفت صن»، «هفت سن»، «هفت سین» تبدیل شده و در نهایت از روی معنای ظاهری کلمه، به سنت فراهم کردن هفت عنصر سین دار بر سفره نوروزی تبدیل شده است.

اما این تنها تفسیر از معنای هفت سین نیست. دکتر بهرام فره‌وشی، تاریخ‌شناس در کتاب جهان فروری، مبنای هفت‌سین را چیدن هفت سینی یا هفت قاب بر خوان نوروزی بیان می‌کند. هفت سینی، بعدها با حذف یا به صورت هفت سین درآمده است و بنا براین نوشته هنوز هم در بعضی از روستاهای ایران این سفره را «سفره هفت‌سینی» می‌گویند. گفته می‌شود که این روایت به روزگار ساسانیان بر می‌گردد که در آن روزگار قاب‌های منقوش، زیبا و گرانبهایی از جنس کائولین به ایران آورده می‌شد، که بعدها به نام کشوری که از آن می‌آمد، «چینی» نامیده شد و در تغییر گویش به صورت «سینی» یا «صینی» رواج پیدا کرد و برای چیدن خوان نوروزی از آن استفاده می‌شد. هفت ظرف از این ظرف‌ها را به نیت هفت امشاسپند، پر از نقل و قند و شیرینی می‌کردند و بر سر خوان‌های نوروزی می‌گذاشتند. این روایت هم با این شبهه روبه‌روست که ایرانیان باستانی تماس مستقیم چندانی با چین نداشتند و چینی هنوز هم به ظروف شکستنی، گفته می‌شود و تغییر نیافته است.

برخی حتی گفته‌اند که هفت سین اصلا «هفت شین» بوده و در گذشته بر سفره شراب و شیر و شیرنی می‌نهاده‌اند اما بعدها با ورود اسلام به ایران و رواج زبان عربی، به دلیل نبود «چ» در زبان عربی به سین تغییر نام داده و سرکه جایگزین شراب شده که حرام است و در نهایت، «هفت شین» یا «هفت چین» به «هفت سین» مبدل شده است.

با این حال، بیتی که اغلب این منابع به آن استناد می‌کنند، یک بیت آشکارا متاخر است و صحت هفت شین بودن هفت‌سین و تعلق آن به دوران کیانی را زیر سوال می‌برد: ««روز نوروز در زمان کیان/می‌نهادند مردم ایران/شهد و شیر و شراب و شکر ناب/شمع و شمشاد و شایه اندر خوان».

یک نظر دیگر درباره چرایی گستردن سفره هفت‌سین را هاشم رضی در کتاب «گاه‌شماری و جشن‌های ایرانیان» بیان کرده. او نوشته: «ایرانیان عقیده داشتند که در ایام نوروز ارواح درگذشتگان از جایگاه آسمانی خود به زمین و به خانه‌های خویش باز می‌گردند. بازماندگان برای پذیرایی از آنها سفره‌ای رنگین می‌گستراندند و انواع خوراک‌ها و نوشاک‌ها را در آن می‌نهادند تا ارواح درگذشتگان از پذیرایی و صفا و پاکیزگی بازماندگان، دل خوش شده و آنان را برکت عطا کنند. این رسم توجیه سفره نوروزی یا هفت سین شد.»

.

 

سین‌های سلامتی و باروری

با بررسی این روایت‌ها آنچه بیش از هرچیز روشن می‌شود، تاخر زمانی این سنت نسبت به سایر آیین‌های نوروزی و ابتکار مردم در آمیختن آن با باورهای اسطوره‌ای و کهن ایران است. اما با در نظر گرفتن هرکدام از این روایت‌ها، در نهایت آنچه به سنت ایرانی بر سفره هفت سین نهاده می‌شود چند ویژگی مشترک باید داشته باشد؛ اینکه نامش پارسی باشد، با سین شروع شود، ریشه گیاهی داشته باشد و خوردنی باشد و نامش ترکیبی نباشد.

مشهورترین ارکان این سفره عبارت است از سیر، نشانه اهورامزداست و نماد مبارزه با زشتی و پلشتی، همچنین نماد زدودن چشم زخم و بیماری. سبزه نشانه فرشته اردیبهشت و نماد آب‌های پاک، سیب، نشانه فرشته سپندارمزد (فرشته زن) و نماد بارداری و پرستاری و سمنو، نشانه فرشته شهریور، نماد خواربار، زایش گیاهی و بارور شدن گیاهان، فراوانی خوراک و غذاهای خوب و پر نیروست. سنجد، نشانه فرشته خرداد است و نماد دلبستگی، سرکه، نشانه فرشته امرداد، نماد جاودانگی و صبر، و سماق، نشانه فرشته بهمن و نماد باران.

محمدعلی دادخواه، فلسفه هریک از اعضای هفت سین را چنین بر می‌شمرد: «سنجد، گام نخست سفره هفت سين به نشانه ورود به سرزمين خرد و ندای خردگرايی و دعوت به عقل است. گام دوم، سيب، راهيابی به شهر سلامتی و نماد صحت، سلامت شخص و جامعه است، سومين قدم، سبزه رسيدن به ساحل ايثار و مفهوم آن صلای از خودگذشتگی و ايثار است. پايه چهارم سمنو، دست‌يابی به خانه توانايی و نيايش قدرت و مبارزه با ضعف است. گام پنجم، سير، نماد و نشانه مناعت طبع كه شايسته است انسان همواره با قناعت بر جهان بنگرد. شاخه ششم، سركه، نماد پذيرش ناملايمات و پذيرش واقعيت‌های حيات است و گام هفتم، سماق، نماد و نشانه صبر، بردباری و شرط دست‌يابی به پيروزی و نشستن بر اريكه كاميابی، مبارزه و مقاومت است.»

اما اینها که گفتیم تنها اعضای رسمی سفره هفت سین نیستند و برای تکمیل آن عناصر دیگری هم بر این سفره قرار می‌گیرند. ترکیب این عناصر هم اغلب به گونه‌ای است که کامل کننده مفاهیم روحانی و نمادین سین‌ها باشد و باروری و رویش و ثروت را به خانه‌های ایرانیان بیاورد. آینه، کتاب، شمعدان، تخم مرغ رنگی، میوه، گل، شیرینی، آجیل، نان، شیر، ماست، پنیر، گلاب، عسل، شکر، تنگ یا کاسه آب، بیدمشک، برنج و نظایر آن، بنا به عرف و سنت و اعتقاد مردمان نواحی مختلف بر سفره هفت سین جای می‌گیرند.

مسلمانان قرآن را به عنوان کتاب بر هفت سین می‌گذارند و خانواده‌های سکولارتر دیوان اشعار نظیر شاهنامه و غزلیات حافظ و سعدی را بر می‌گزینند. آیینه بر اغلب سفره‌ها و سنت‌های ایرانی مثل سفره عقد و هنگام اسباب‌کشی به نیت پاکی و انعکاس بی‌نهایت و نمایش شفافیت حضور دارد و شمع که به تعداد اعضای حانواده روشن می‌شود، باید هنگام انتظار برای تحویل سال بسوزد. ماهی قرمز با وجود تمام بحث و جدل‌ها درباره‌ اصالت یا بی‌اصالتی حضورش بر سفره هفت سین، در تنگ آب نماد حرکت و زندگی و جنبش است. گذاشتن سیب سرخ، انار یا نارنج بر آب رایج است برای درخواست بارش و برای برکت و روزی قطعات نان، برنج و گندم بر سفره می‌گذارند.

منبع: 

BBC

بخش: 

انتشار از: 

دیدگاه‌ها

نظر: 

و ما نمی دانم نام افرادی را که تاریخ خوانده اند اما روایت های بی طرفانه ندارند چه بگذاریم .
شما توجه کنید
طبق بیان کتاب «بندهش» از کتب مقدس زرتشتیان، سال به دو فصل تابستان (7 ماهه) و زمستان (5 ماهه) تقسیم می شود و در این تقویم فصلی به نام بهار وجود ندارد
ضمنا جشنی که ماه فْرَوَشی (فروردین ) برگزار می شده در روز (۱۹) در ماه فروردین بوده که نام روز با نام ماه یکی بوده است .
آغاز سال از پاییز بوده است که بعدها به ابتدای دی ماه منتقل شده است .
بایرام یک رسم ترکی است که چنانچه در کتاب ده ده قورقود آمده در سفره ابتدای سال هفت شی متبرک را قرار می دادند
سو (آب. رمز بقا)، سمنی (سمنو. نماد سبزی شدن و تجدید حیات) ، ساریمساق (سیر. رمز سلامت) ،سوجوق( شیرینی. نماد شیرینی)، سونبول (سنبل. نماد برکت زندگی) سوماق (سماق. نماد طعم زندگی)، سیرکه ( نماد رفع مزاج بد در انسان)

نظر: 

جناب آتا زنگانلی ضمن سلام سازمان یونسکو اخیرا اعلام کرده یک دانشمند ایرانی کشف کرده که زبان ترکی وجود ندارد این ها همه لهجه های غربی وشرقی مغولی هستند اولا که تمام محققین خودش را سرزنش کرده که شما ها چرا تا به حال به این مسئله مهم پی نبرده اید ثانیا از این دانشمند ایرانی تقاضا ی عاجزانه کرده که به استخدام یونسکو در بیاید تا محققین یونسکو را آموزش بدهد. در ضمن بخاطر این کشف احتمال دارد این دانشمند ایرانی جایزه نوبل ببر د شاد باشید انزابی

نظر: 

جناب اتا زنگانلی :
کسی که باید شناسنامه اش را با ازمایش اش دست اش بگیرد و شروع کند دور عربستان چرخیدن تا اجداد اش را پیدا کند یک کم حرف درباره تمدن هرگز نداشته و زبان هرگز نداشته که لهجه غربی زبان مغولی هست یک کم زیادی میباشد

نظر: 

جناب اتا زنگانلی:

درباره ریشه و نژاد مردم اذربایجان مطالعه بفرمایید لینک زیر را

http://www.iranglobal.info/node/59192

درباره بناهای جعلی اذربایجان و تاریخ و ادبیات جعلی تورکان مطالعه بفرمایید لینک زیر را

http://iranglobal.info/node/58326

درباره زبان به اصطلاح تورکی و اینکه این زبان اصولا لهجه غربی زبان مغولی است مطالعه بفرمایید کامنت های لینک زیر را:

http://www.iranglobal.info/node/59323

نظر: 

از آنجايي كه نو روز مثل خيلى از كلمات ترجمه شده و ناقص توركى است ( ينى گون) را به نو روز تبديل كرده اند. آغوش بايرامى، يا ينى ائيل بايرامى، يك سنت ديرينه ملت هى تورك مى باشد. و بارهزار وسيله هم به فارس و رسم و رسومات فارس هان مى چسبد. تاريخ سأزى جعلى براى فارس ها ، درست مثل فارسى جعلى است كه ٦٥ درصد آن عربى و بقيه اش هم توركى و انگليسى و درى مى باشد. Brother =برادر، father=پدر، mother =مادر و الى آخر،
بش قاب= ظرف خالى( توركى) بشقاب، كاسا=توركى، به جعل كاسه شده، قاشيق( از قاشيماق آمده و توركى است) شده قاشق،
از همه مهم تر يونسكو فارسى را لهجه ٣٣ زبان عربى مى داند.
بطور كلى عيد= عربى ، نو روز ( ينى گون) ، از زمان سلجوقيون به همراه تاريخ شمسي جلالى، در ممالك محروسه ايران رسم شده است، از آنجايي كه يعنى گون آغوز بايرامى، يك رسم ديرينه از زمان توركان سومرى است. لذا سلجوقيان نوروز

افزودن نظر جدید

لطفا نظر خودتان را فقط یک بار بفرستید. کامنتهای تکراری بطور اتوماتیک حذف می شوند و امکان انتشار آنها وجود ندارد.

CAPTCHA
حروف را با خط فارسی و بدون فاصله وارد کنید.
CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را بدون فاصله وارد کنید.