رفتن به محتوای اصلی

اسلام سیاسی!؟
30.11.2023 - 13:44

ایدهٔ تقسیم اسلام به دو بخش خوب و بد، ایده‌ای است نه چندان تازه، که پس از جنایتها و رسوایی حکومتهای اسلامی در ایران، افغانستان، “شامات” و ...، هرازچندگاهی به اشکال مختلف سر برمی‌آورد: این تقسیم‌بندی در دهه‌های پیش و در اروپا با نامهای “اسلام بنیادگرا” و “اسلام میانه”[۱] تبلیغ می‌شد و اکنون با نامهای “اسلام سیاسی” و “اسلام غیرسیاسی” تکرار می‌شود. حال این پرسش مطرح است، که این مفهوم واقعاً به چه معناست، بر چه پایه‌ای استوار است و کاربران آن چه برداشتی از آن دارند؟

پیش‌درآمد مفهوم “اسلام سیاسی”، قبول چیزی به نام “اسلام غیرسیاسی” است! چنین اسلامی را شاید ما از مادربزرگ‌های زبان‌بسته، بی‌حقوق و خانه‌نشینمان بشناسیم، ولی نه از مسلمانان کنش‌گر. این بدفهمی، که گویا اسلام را نیز می‌توان مانند ادیان دیگر از دخالت در سیاست دور نگهداشت، انگیزهٔ تلاش نافرجام برخی از کشورهای اروپایی در دهه‌های اخیر  برای ساختن چیزی به نام «اسلام اروپایی» بوده، که تا به‌حال از ناکجاآباد سر برآورده است.

نیاز جهان به یک اسلام «صلح‌جو» به نظر آنقدر فوری می‌نمود، که “اختراع” آن در اروپا به یک راه حل “شدنی” تبدیل گردید. به تازگی نیز ما شاهد گسترش واژهٔ ترکیبی «اسلام سیاسی» در بین بسیاری از سیاستمداران و فرهیختگان ایرانی هستیم، که به تبعیت از جو سیاسی غرب و بدون بهره بردن از تجربهٔ چهل سال گذشته در ایران، از آن نابخردانه استفاده می‌کنند.

شاید امروزه دیگر نیاز به اثبات این امر نباشد، که اسلام در کل یک ایدئولوژی برای ادارهٔ یک “امت” در “دارالاسلام” (سیاست داخلی) در برابر و ضدیت با “دارالکفر” (سیاست خارجی: دارالحرب) است. این ویژگی “داخلی” از دین سیاسی یهود در زمان برآمدن اسلام به این دین به ارث رسید. خدای رهایی‌بخشِ قومِ بنی‌اسرائیل از بردگی در بابل و یا مصر، خدای همراهی‌کنندهٔ آنها در صحرای سینا، و اساساً همینطور یهوه به عنوان خدای داوران و پادشاهان اسرائیل، یک خدای سیاسی بود.

فرجام‌خواهی قوم یهود، رسیدن به «سرزمین موعود» و برپایی حکومت شریعت بود و نه رفتن به بهشت در دنیایی دیگر. این رستگاری اما بهای خود را می‌طلبید: وعدهٔ رهایی در دین یهود، التزام قوم به “اطاعت موبه‌مو از قوانین شریعت تورات” را بعنوان پیش‌شرط داشت. جامعهٔ یهود در ازای این «رهایی» مکلف به نگهداشتن تمامی‌ قوانین شریعت بود و زیرپا گذاشتن حتی یک قانون بمثابه پایمال نمودن تمامی قوانین خدایی محسوب می‌شد[۲].

اینکه چرا امروزه دین یهود آنچنان سیاسی در جامعهٔ اسرائیل (درونی) و صحنهٔ جهانی (وسعت‌طلبیِ خارجی) حاضر نمی‌شود را می‌توان با ۱) “بسته” بودن و جنبهٔ سکتاریستی این دین و به تبع آن ۲) تعداد معدود یهودیان در جهان و ۳) جذب قشر بسیار بسیار بزرگ روشنفکران یهودی در جامعهٔ مدرن غرب پیوند زد.

این بینش سیاسی در اسلام به عنوان یک فرقهٔ یهودی-مسیحی، از همان اول و بنا بر خصایص بنیادگرایانه‌اش وجود داشت، و بعدها و با برپایی حکومت قدرتمند عرب‌ها در دوران آغازین، که وابستگی به قوانین محدودکنندهٔ ژنتیکی قوم یهود را دیگر ضروری نمی‌دانست، به یک رکن اصلی دین تازه‌پای اسلام در زمینهٔ جهانی تبدیل شد و هنوز هم یک بخش جدایی‌ناپذیر از ایدئولوژی جهان‌گشایانهٔ آن است.

حال به گمان برخی گویا می‌توان به پیروی از دوران روشنگری در اروپا به یک اسلام غیر سیاسی هم فکر کرد. اما اینکه این امر بر پایهٔ کدامین مدل می‌تواند شکل بگیرد، تابه‌حال از جانب کسی پژوهش نشده و برای من نیز کاملاً روشن نیست. آنچکه مسلم است، اینست که از یک نظریهٔ فاشیستی نمی‌توان یک نظریهٔ “فاشیسم لایت” ساخت و گفت که برخی از مردم می‌توانند در این چارچوب “کمی فاشیست” و هم‌زمان “غیرسیاسی” باشند! این پدیده همانقدر مُهمل است که تصور یک پاپ غیرکاتولیک و یا اینکه گفته‌ شود که یک خانم “نیمه‌باردار” است!

به‌علاوه من تا به‌حال یک کشور “دمکرات” در جهان اسلام تجربه نکرده‌ام که بگویم «اینگونه می‌توان از مسلمانان باورمندی که در یک کشور در اکثریت قرار دارند، یک شهروند مدرن ساخت»! در هر کجا که نگاه کنید، مسلمانان را به زور قهریه آرام نگه داشته‌اند.

حال پرسش پایه‌ای در این رابطه اینست که: به‌راستی چه چیزی را بایستی از اسلام بُرید، تا از آن یک “اسلام غیرسیاسی” باقی بماند؟ تا از این‌راه یک مسلمان بتواند با وجود پایبندی به باور خود، به یک “شهروند بی علامت” تبدیل شود؟ چگونه می‌توان مسلمانان را از ساختن یک «حزب اسلامی» بازداشت، با این امید که آنها جدا از وابستگی دینی تنها به امور مدنی و اجتماعی خود بپردازند و یا اینکه شریعت اسلام را به عنوان قانون کشوری خواستار نباشند؟

مثلاً چه بخش‌هایی از احادیث «صحیح بخاری» – به عنوان نمونه در پیوند با یهودستیزی، زن‌ستیزی، کودک‌آزاری، کافرستیزی، انسان‌ستیزی، زورگویی، دخالت در زندگی خصوصی، بی‌پرنسیبی و دروغپراکنی (متکی بر خدعه و تقیه) و ... – بایستی به عنوان «صحیح‌تر» انتخاب شوند، تا بتوان از این ایدئولوژی یک دین مدرن و متناسب با جامعهٔ متمدن امروز ساخت؟

اساساً اسلام بدون حدیث، تفسیر و روایات خودساخته چگونه اسلامی است؟ و در آخر و مهمتر از همه: کدام «نواندیش دینی» تابه‌حال خود را به‌طور جدی با زحمت بازنگریِ این نکات آورده شده مشغول کرده و در این‌زمینه ایده‌های جدیدی و باورمندی منطبق بر یک جامعهٔ متمدن ارائه نموده است؟ و اساساً چرا ما باید این کار را – بر فرض انجام آن – با تکیه بر تجربهٔ آنچه که بر ما در پی و پس از شورش ۵۷ گذشت، باور کنیم و به حساب “اصول پایه‌ای تقیه و خدعه” موجود در اسلام نگذاریم؟ کدام شریک سیاسی مسلمان تابه‌حال به وعده و وعیدهای خود پای‌بند بوده، که ما اکنون دومین بارش را انتظار داشته باشیم؟

اینکه هیچ مسلمان “نواندیش! و دموکراتی!” اینکار را تا به اینجا نکرده موجب نگرانی نیست و با انتظارات من هم تطابق کامل دارد. ولی اینکه برخی از “چاله افتادگان” فرهیخته با تکرار ساده‌لوحانهٔ توهم “اسلام غیرسیاسی” در آستانهٔ “افتادن در چاهی” عمیق‌تر قرار گرفته‌اند مرا شگفت‌زده می‌کند.

آزموده را آزمودن خطاست‌!

https://independent.academia.edu/ArminLangroudi
————————————-
۱- نگاه کنید: «اسلام میانه؟» نوشتهٔ نگارنده در سایت اینترنتی «ایران امروز». این نوشته به زبان آلمانی نیز در فصلنامهٔ «تومولت» به چاپ رسیده است.
۲- برای آگاهی بیشتر در این‌زمینه خواننده می‌تواند به کتاب من «و انسان خدا را همسان خود آفرید» از انتشارات فروغ رجوع کند.

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

کیانوش توکلی
برگرفته از:
ایران امروز

فیسبوک - تلگرامفیسبوک - تلگرامصفحه شما

توجه داشته باشید کامنت‌هایی که مربوط به موضوع مطلب نباشند، منتشر نخواهند شد! 

دیدگاه‌ها

فرامرز حیدریان

عنوان مقاله
دینی که سیاست نیست؛ بلکه سیّاسیگریست

دروووود بر آرمین عزیز!

تحشیه ای مختصر بر تایید و تصدیق نظراتت.

 

 

مسئله اسلام سیاسی، قدمتش از لحظه خاستگاهش تا امروز به کنه آیات قرآنی و سیره محمّد و ائمه و خلفا و یسل کشان رنگارنگ اسلامیّت آمیخته و تنیده است؛ بویژه تشیّع. اینکه «مدرّس» گفته است: «دیانت ما عین سیاست ماست و سیاست ما، عین دیانت ما»، حرف بی ربطی نزده است؛ بلکه خیلی موجز و دقیق، ماهیّت اسلامیّت را عبارتبندی تکلیفی- وظیفه ای کرده است برای کنشها و واکنشهای مومنین و شمشیر کشان اسلامیّت. در بطن اسلامیّت نمیتوان هیچ رفرمی را ایجاد کرد؛ زیرا «نصّ الهی»، حقیقت محض به شمار میآید. در نتیجه، هر گونه دخالتی و لم و بمّی در نصّ الهی به معنای «بدعت» قلمداد میشود که مستوجب مکافات است. به همین دلیل است که علماء اسلامیّت معتقدند که قرآن را فقط میتوان «تفسیر» کرد. و تا جایی که من اطّلاع دارم و خودم تفاسیر خرواری را در اختیار دارم، تا امروز فقط آیات قرآنی تفسیر شده اند؛ نه اینکه «بررسی و سنجشگری».
بالطّبع و به دنبال مشقنویسیهای تخیّلاتی «مفسّران شیعه و سنی»، رجز بافیهای ارباب مدّعی «نو اندیشی دینی» که نه «نو» را میشناسند، نه «اندیشیدن» را میشناسند، نه حتّا «دین» را میشناسند، محصول دندانگیری پیدا نخواهی کرد، سوای تکرار هزار بار گفته و جویده و نشخوار شده تفسیرات خرواری. اسلامیّت را نمیتوان با منطق و استدلال، تلطیف کرد یا به مومنان و پدافنگران اسلامیّت تفهیم کرد که اسلامیّت، اعتقاداتیست فقط مختص «چار دیواری شخصی» و بیرون از چهار دیواری شخصی در مناسبات  اجتماعی و کشوری به «شعور و دانش و تخصّص مومنان» نیاز است؛ نه به حقیقتهای خانگی آنها.

اسلامیّت نوع شیعی را تنها جنبشی که به ابطال و نسخ آن، دلاوریها نشان داد؛ ولی به شدیدترین فرم ممکن، سرکوب و لت و پار شد و همچنان سرکوب میشود، «جنبش باب» بود و به دنبالش «بهائیّت». در تمام بگو مگوهاییهایی که تا امروز، مدّعیان «اصلاحات و نو اندیشی دینی» بر قلم نوشته اند و بر زبان رانده اند، نمیتوان یک کلمه پیدا کرد که موضعی شفّاف را در باره محتویّات قرآنی از خود بروز داده باشند؛ بویژه آمریّت «اقتلو! اقتلو! و قتل و مشتقاتش در قرآن». این طیف که «بی صداقتی و بی وجدانی علمی» از صفات بارز آنهاست، هیچگاه تا کنون در برابر اینهمه جنایتها و خونریزیها و غارتگریها و جنایتها و ستمها و بیدادگریهایی که به نام «اسلامیّت» در تاریخ ایران و جهان و به خصوص با سلطه گری ولایت فقاهتی تا امروز در ایران اجرا شده و همچنان با شتاب سر سام آور در حال اجرا شدن است، یک کلمه نگفته اند و ننوشته اند و موضعی شفّاف و اعتراضی و گویا نگرفته اند. همش به میخ و به نعل زده و طفره رفته اند و برای توجیه تراشیهای بی شرمانه تقلّا کرده اند.
در پسزمینه تمام اینهمه کشمکش و خونریزی و شیّادی فقط یک چیز نهفته است؛ آنهم سائقه «قدرتپرستی و امتیازخواهی نجومی» بدون تقبّل هیچگونه مسئولیّتی در قبال گفتارها و رفتارها و اعمال خود. مسئله نصّی بودن «آیات قرآنی» را که هر گونه تجدید نظر انتقادی یا سنجشگری کاربردهای اجرایی آنها در مسائل زندگی باهمستان انسانها با شدیدترین واکنشهای امتیازخواهان و مجتهدان و آخوندها و ملّایان و اسلامگرایان روبرو میشود، تنها به کمک جنبشهای گسستنی و سنجشی از دایره اسلامیّت امکانپذیر است. هر چقدر انسانها در برابر اسلامیّت، بینشی و رفتاری سنجشی و منطقی داشته باشند و از هر چیزی که نشانه ای از اسلامیّت داشته باشد با آگاهی و بیداری بگسلند و فاصله بگیرند و به استقلال فکر و حضانت از کرامت انسانی خودشان همّت کنند، به همان میزان و بیشتر میتوان به بی تاثیر بودن و خنثا کردن اسلامیّت در تمام ابعاد اجتماعی و کشوری امیدوار بود.
کسانی که ادّعای حقیقت را میکنند، خطرناکترین دشمنان باهمستان انسانها هستند. نه تنها اسلامیّت، مدّعی مالکیّت حقیقت است؛ بلکه همزاد او که همانا ایدئولوژی مارکسیسم باشد، دقیقا ادّعای حقیقت محض را میکند و حتّا کسانی را که بخواهند در «نصّ آثار مارکس» که کپیه برداری و رونویسی از «متفکّران اقتصادی» هستند، تجدید نظری کنند به «رویزیونیسم/بدعتگرا» متّهم می شوند. مشکل ایرانیانی که در دامچاله های مذهبی و ایدئولوژیکی افتاده اند، مشکل علایق مذهبی و حبل المتینی است از بهر یافتن معنا برای «بود» خودشان؛ زیرا از هنر جستجوگری و کاوش برای یافتن و آفریدن معنا در خصوص زندگی فردی خود ناتوانند و عقیم. تا زمانی که چنین انسانهایی در جامعه ایرانی بقا دارند و فعّالند، پروسه سنجشگری و روشن اندیشی در خصوص «حقایق ادّعایی» از مذهبی/دینی/ایدئولوژیکی/علم نما و امثالهم باید با تمام نیرو و امکاناتی که دارد به پیش برود؛ وگر نه درب فلاکتهای اجتماعی و کشوری همچنان تا زمانهای نامعلوم بر همین پاشنه بدبختیها خواهد چرخید.
دست مریزاد آرمین جان. ادامه بده به کاوشهایت.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدیران


پ., 30.11.2023 - 14:27 پیوند ثابت

افزودن دیدگاه جدید

لطفا در صورتیکه درباره مقاله‌ای نظر می‌دهید، عنوان مقاله را در اینجا تایپ کنید

متن ساده

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.

لطفا نظر خودتان را فقط یک بار بفرستید. کامنتهای تکراری بطور اتوماتیک حذف می شوند و امکان انتشار آنها وجود ندارد.

CAPTCHA
لطفا حروف را با خط فارسی و بدون فاصله وارد کنید CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.