امیر جاوید فعال سیاسی از ترکیه
آقای شهرام همایون، شما را چه شده است؟ در همین یک سال گذشته چه اتفاقی افتاده که رسانههای حکومت بیشتر از خود مخالفان جمهوری اسلامی از حرفهایتان استفاده میکنند؟
یک روز از سیزده میلیون رأیدهنده جلیلی حرف میزنید، روز دیگر از زرنگی جمهوری اسلامی در جذب مخالفان و روز بعد از ضعف و دعواهای اپوزیسیون. آدم حق دارد بپرسد آن شهرام همایونی که سالها با پرچم شیر و خورشید از تلویزیون کانال یک علیه حکومت برنامه میساخت، امروز دقیقاً کجای این ماجرا ایستاده است؟
تازهترین نمونه، پرسشی است که در مهر ۱۴۰۵ مطرح کردید: اگر جمهوری اسلامی سقوط کند، با سیزده میلیون نفری که به سعید جلیلی رأی دادهاند چه میکنید؟ آقای همایون، شما با این سؤال چه میخواهید بگویید؟
اینکه سیزده میلیون نفر قرار است فردای سقوط حکومت جلوی مردم بایستند؟ اینکه همهشان آمادهاند برای آخوندها بجنگند؟ اگر حرفتان این است، پس بیدلیل نیست که به شما لقب شارلاتان دادهاند! مگر هر کسی که به جلیلی رأی داده، عضو سپاه و بسیج است؟ مگر برگه رأی حکم اسلحه و سربازی برای جمهوری اسلامی را دارد؟
ماجرای بعدی، بازگشت خوانندگان به ایران است. وقتی محسن نامجو در شهریور ۱۴۰۵ برگشت، سخنان شما درباره اینکه جمهوری اسلامی «جذب» میکند و اپوزیسیون «دفع»، در رسانههای حکومتی با ذوق و شوق بازتاب پیدا کرد.
این دیگر برداشت من و شما نیست؛ کافی است تیترهای منتشرشده در وبسایتهای حکومتی را ببینید.
آقای همایون، حکومتی که سالها برای موسیقی و خوانندگان ممنوعیت و محدودیت درست کرده، حالا با برگشت یک خواننده ناگهان شده استاد جذب مخالفان؟ واقعاً باید برایش کف زد؟
حق بازگشت هر ایرانی به وطن سر جای خودش است. اما ما با بازگشتهایی مخالفیم که به ابزار تبلیغاتی حکومت تبدیل میشوند.
وقتی حکومت از برگشت یک چهره نمایش سیاسی میسازد، آن هنرمند و کسانی که این صحنه را موفقیت حکومت معرفی میکنند، باید به پیام کارشان هم فکر کنند. آیا آن خواننده میتواند آزادانه بخواند؟ میتواند علیه سانسور حرف بزند؟ آیا برای همه هنرمندان همین آزادی فراهم است؟ یا قرار است چند نفر برگردند، دوربینها روشن شوند و به مردم بگویند ببینید، همهچیز عادی است؟
آقای همایون، دی ۱۴۰۴ را فراموش کردهاید؟ همان روزهایی که اعتراضهای مردم با کشتاری گسترده روبهرو شد و گزارشهای حقوق بشری از هزاران جانباخته خبر دادند. خانوادههایی هنوز داغدارند و هنوز پاسخ روشن و عادلانهای نگرفتهاند.
برای بسیاری از این خانوادهها، تماشای جشن تبلیغاتی حکومت به مناسبت برگشت چهرههای مشهور، تلخ و آزاردهنده است.
مسئله حسادت به یک خواننده یا محروم کردن او از وطن نیست؛ مسئله این است که مبادا درد و خون مردم زیر نورافکنهای یک نمایش سیاسی گم شود. کسی که در رسانه از بازگشتها حرف میزند، دستکم باید این زخم را هم ببیند.
حالا شهرام صولتی هم گفته شاید معین به ایران برگردد و خودش نیز در صورت فراهم شدن شرایط برود. هنوز برگشت این دو نفر قطعی نیست. ولی همین حرفها بازار عجیبی راه انداخته است.
سؤال اینجاست: اگر فردا خواننده دیگری هم برگشت، باز قرار است برای جمهوری اسلامی امتیاز سیاسی حساب کنیم؟ آیا معیار، آزادی واقعی مردم است یا فقط عکس گرفتن کنار درِ فرودگاه؟ آدم نمیتواند هم از نبود آزادی بنالد و هم هر حرکت تبلیغاتی حکومت را بیچونوچرا نشانه هوشمندی آن جا بزند.
از همه مهمتر، ببینید رسانههای حکومتی با حرفهای شما چه میکنند. تسنیم در مرداد ۱۴۰۵ گفتههایتان درباره توان نظامی ایران را با تیتری ستایشآمیز منتشر کرد. چند روز بعد هم صحبت شما را درباره اینکه جنگ بهتنهایی جمهوری اسلامی را ساقط نمیکند، زیر عنوان «قدرت گرفتن ایران و تضعیف اپوزیسیون» بازتاب داد.
فارس هم واکنش شما به بازگشت نامجو را برجسته کرد. اینها خبرگزاریها و رسانههای وابسته به حکومتاند؛ درباره پخش دقیق همین برنامهها از شبکههای تلویزیونی صداوسیما سند جداگانهای در دست نیست. اما همین بازنشرهای آشکار هم سؤال بزرگی پیش پای شما میگذارد: چرا این همه از جملات شما به کار دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی میآید؟
تفاوت ایران با جمهوری اسلامی روشن است. دفاع از خاک ایران و مخالفت با جنگ، دفاع از حکومت نیست. اما وقتی یک رسانه حکومتی مدام از میان صحبتهای یک مجری مخالف، جملههایی پیدا میکند که به درد تبلیغاتش میخورد، آن مجری باید از خودش بپرسد کجا حرفش را دقیق نگفته و کجا اجازه داده برداشت وارونهای از سخنانش بسازند. نمیشود همیشه گفت دیگران نفهمیدند و هیچ مسئولیتی نپذیرفت.
بعد نوبت اپوزیسیون میرسد. شما حق دارید مخالفان جمهوری اسلامی را نقد کنید؛ آنها هم اشتباه میکنند، اختلاف دارند و باید پاسخ بدهند. ولی چرا در این روزها، از زبان شما درباره شکست و ضعف آنها بیشتر میشنویم تا درباره راههای عملی گذار از جمهوری اسلامی؟
چرا وقتی نوبت حکومت است، پای قدرت و زرنگی و میلیونها طرفدارش وسط میآید، اما وقتی بحث مخالفان میشود، بیشتر تصویر دعوا و ناتوانی میبینیم؟ مگر قرار نبود تلویزیون کانال یک به مردم امید همراه با برنامه بدهد، نه فقط فهرستی از ترسها؟
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمیکند.
دیدگاهها
خودشگیفتگان سر کوچه!
درود بر آقای جاوید گرامی،
تحشیه ای از منبر کف و غلیظ کردن با حرکات مضحک برای من منم!. من منم!
یک انسان بیدارفهم، برخوردار از حداقلی از وجدان مسئول و قدرت تمییز، اگر هنوز حوصلهای برای توضیح دادن به دیگران در خود سراغ دارد، لطف کند و برای من روشن کند که این آقای «شهرام همایون» و خیل کثیری از امثال ایشان که همچون مور و ملخ فضای شبکههای اجتماعی را اشغال کردهاند و شبانه روز بی وقفه مشغول گفتن مشتی پرت و پلا هستند، دقیقاً چه نسبتی با موضوعاتی دارند که در باره شان اظهار فضل میکنند؟. این جماعت، در معادلهای که گمان میکنند یکی از متغیّرهای تعیین کننده آن هستند، اصلا کجای کار ایستادهاند؟ آیا سر پیاز است، ته پیاز است، وسط پیاز است، پوست پیاز است، بوی پیاز است، رنگ پیاز است، خاصیّت پیاز است یا صرفا توهّمِ وجود پیاز؟ اساسا چه جایگاه، صلاحیّت یا اعتباری دارند که بتوان از آنان انتظار داشت چیزی بیش از تولید انبوهی از هیاهو و مهملات به جامعه عرضه کنند؟. پرسش اینجاست که این حضرات دقیقا چه کارهاند و بر کدام پایه از دانش، تجربه و فهم سیاسی تکیه زدهاند که چنین بی پروا برای خود حقّ اظهار نظر قائل هستند؟. گویی صرفِ داشتن یک حساب کاربری و دسترسی به صفحهکلید، ناگهان آدمی را به صاحب نظر، تحلیلگر و مرجع تشخیص سرنوشت ملّتها بدل میکند.!
اگر قرار باشد که هر اظهار لحیه ای را به عنوان تهدیدی جدّی برای جامعه بشری به رسمیّت بشناسیم، دیگر چارهای جز آن نیست که برای نجات فرهنگ و تمدّن بشری، مقدبمات مهاجرت از کره زمین به سیّارهای دیگر را فراهم کنیم؛ یعنی سیارهای که، اگر بخت یار باشد، هنوز به این درجه از ابتذال ارتباطی و تورمِ خود بزرگب ینی مبتلا نشده باشد. فاجعه، البته، صرفا در اظهار لحیه کردن اینگوه بی مایگان نیست؛ بلکه فاجعه آنجاست که عدهای برای هر صدای بی اهمیّتی، معنایی عمیق، خطری راهبردی و وزنی تاریخی جعل میکنند و با همین جدّی گرفتنهای بی جا، به موجودیّتهایی ناچیز اعتباری قرض میدهند که در عالم واقع، حتّا یک لحظه هم قادر به تولید آن نبودهاند.
آقای «شهرام همایون» و بسیاری از همقطاران ایشان، ظاهرا در تقسیم کار نانوشتهای که برای امرار معاش روزانه ترتیب دادهاند، مأموریتی جز تولید گرد و غبار، گلآلودکردن آب و ایجاد اختلال در تشخیص حقیقت برای خود تعریف نکردهاند. کارشان نه روشنکردن افق؛ بلکه غبار آلود کردن آن است. نه افزودن چیزی بر فهم عمومی؛ بلکه چنان در هم آمیختن حقیقت و مهملات که مخاطب سرانجام از فرط سردرگمی، خودِ امکان تشخیص را از دست بدهد. در چنین بازاری، ظاهرا هر چقدر که صدا بلندتر، ادّعا بزرگتر و محتوا تهیتر باشد، امکان جلب توجّه و شاید تأمین معاش نیز بیشتر است. چه تجارت کم هزینه و پُرسودی: اندکی اعتماد به نفس، مقداری بی پروایی و بی شرمی چندش آور، انبوهی از اطّلاعات ناقص و چاشنیِ مناسبی از خودشیفتگی؛ و به قول فرانسویها voilà، یک تحلیلگرِ خو دخوانده متولّد میشود!. هورااااااا!!.
از قرائن گفتار و کیفیّت اظهاراتشان چنین برمیآید که نه از سیاست، فهمی درخور اعتنا دارند و نه حتّا از رویدادهای ایران و جهان، شناختی فراتر از اطّلاعات پراکنده و سطحیِ روزمره. اگر بنا باشد دامنه آگاهی آنان را با یکی از منابع شناخته شده اطّلاعرسانی سیاسی در ایران، یعنی «کیهانِ شریعتمداری»، مقایسه کنیم، بیم آن میرود که همین قیاس نیز بیش از اندازه سخاوتمندانه باشد؛ زیرا که دستکم برای مقایسه، باید دو سوی معادله از حداقلی از محتوای شایان سنجش برخوردار باشند. مسئله فقط ندانستن نیست؛ زیرا ندانستن، فی نفسه، عیب مهلکی نیست. فاجعه از جایی آغاز میشود که نادانی با اعتماد به نفس ازدواج میکند، از نقد و تردید بیزار میشود و سپس فرزندی به نام «اظهار نظر قاطع» به جامعه تحویل میدهد؛ یعنی موجودی که نه از دانستن بهرهای دارد و نه از ندانستن خود شرمی.
با اینهمه، شاید سهمگینترین خطا نه از جانب این افراد؛ بلکه از سوی کسانی سر میزند که برای اینگونه بیسوادان، اهمیّت قائل میشوند، سخنانشان را جدّی میگیرند و انرژی ذهنی و عاطفی خود را صرف واکنش به هر موج کوتاهعمر و هر هیاهوی بی ریشه میکنند. در جهانی که توجّه، کمیابترین سرمایه و زمان، برگشت ناپذیرترین دارایی انسان است، هیچ اتلافی مضحکتر از آن نیست که آدمی منابع محدود خود را خرج اثبات بی اهمیّتیِ کسانی کند که بی اعتناییِ سنجیده به آنان، خود به خود جای واقعیشان را آشکار میکند. گاهی پاسخِ مناسب به ابتذال، نقد مفصّل آن نیست؛ بلکه امتناع از اعطای شأنی است که ابتذال برای بقا به آن محتاج است.
اگر هدف، مبارزهای جدّی و سرنوشتساز برای برچیدن آن چیزی است که میتوان «سیستم گیوتین الهی» نامید، باید میان مسئله اصلی و حاشیه های پُر هیاهوی آن تمایز گذاشت. نمیتوان مدّعی نبردی بنیانین با یک نظام شد و همزمان، بخش مهمی از نیروی فکری و روانی خود را در مرداب مجادلات روزمره با هر صدای کم مایهای فرسود. چنین کاری، خواه آگاهانه باشد و خواه از سر غفلت، چیزی جز واگذاری ابتکار عمل به حاشیهها نیست. حقیقت تلخ این است که هر نظامی که از نقد و مخالفت صدمه پذیر باشد، از مخالفان خود سود میبرد؛ امّا هر مخالفی نیز الزاما نیرویی مؤثر در تضعیف آن نظام نیست. برخی صرفا سر و صدا میکنند، برخی گرد و غبار مراه می اندازند و برخی چنان در نمایش مخالفت غرق میشوند که اصلِ مبارزه را با دیده شدن اشتباه میگیرند. تاریخ، خلاف شبکههای اجتماعی، برای بلندی صدا امتیازی قائل نیست؛ آنچه در نهایت باقی میماند، نه تعداد پُستها و فالوورها و دنبال کنندگان و کلییکها و نه شدّت هیجانها و کف و غلیظ از دهان ریختنها با حرکات مضحک و دائی جان ناپلئونی؛ بلکه حاصل واقعیِ اندیشه، تشخیص و عمل است.
بنابر این، شاید عاقلانه ترین برخورد با این خیلِ پُر هیاهو آن باشد که نه برای هر وزوزی معنایی بتراشیم و نه از هر سایهای هیولایی بسازیم. همه صداها ارزش شنیدن ندارند، همه مدّعیان شایسته پاسخ نیستند و همه کسانی که خود را در متن تاریخ تصوّر میکنند [ مثل اقای فرّخ نگهدار]، حتّا به حاشیه آن نیز راه نخواهند یافت. بعضیها تنها سر و صدایی گذرا در راهروهای تاریخ هستند؛ یعنی سر و صدایی که چند لحظه گوش را میآزارد و سپس در سکوتی فراموش شده محو میشود. هنرِ تشخیص، دقیقا همینجاست: اینکه بدانیم کدام صدا را باید شنید، با کدام ادّعا باید درافتاد و کدام هیاهو را باید به همان سرنوشت طبیعیاش سپرد؛ یعنی نشنیده ماندن بی آنکه حتّا زحمتی برای خاموشکردنش صرف کنیم.
شاد و خوشکام باشی!
فرامرز حیدریان