اختلافات ما بسیار است؛ اختلافاتی که نهتنها طبیعیاند، بلکه در بسیاری موارد ضروری و حتی سودمندند. مگر بدون تفاوت دیدگاهها و نقد یکدیگر، چگونه میتوانیم ضعفها و کاستیهای خود را بشناسیم و برای اصلاح خطاهایمان بکوشیم؟
پس اجازه دهید از همین ابتدا روشن کنم که این نوشته نه دعوتی به کنار گذاشتن اختلافات است، نه توصیهای به چشمپوشی از باورهای سیاسی و نه پیشنهادی برای گرد آمدن زیر پرچم یک فرد یا جریان خاص.
اما آیا اختلافات ما، هر اندازه هم عمیق باشند، لزوماً باید مانع هرگونه همزبانی شوند؟
آیا نمیتوانیم، بیآنکه ذرهای از باورهای سیاسی خود عقبنشینی کنیم، بر سر موضوعی که از پیش درباره آن اشتراکنظر داریم، به توافقی ساده برسیم؟
پیشنهادی که میخواهم مطرح کنم، نه نیازمند تشکیل حزب و تشکیلات تازهای است، نه مستلزم امضای منشوری مشترک و نه حتی محتاج نشستن مخالفان سیاسی بر سر یک میز.
هزار اختلاف، یک خواست مشترک
در میان مخالفان جمهوری اسلامی، اختلافنظر کم نیست. یکی پادشاهی مشروطه را مناسبترین نظام برای آینده ایران میداند، دیگری جمهوری پارلمانی را ترجیح میدهد. یکی بر اعتراضات مدنی تأکید دارد و دیگری فشارهای بینالمللی را مؤثرتر میداند.
قرار نیست این تفاوتها را انکار کنیم. اتفاقاً جامعه آزاد آینده باید بتواند همین اختلافات را در چارچوب رقابت دموکراتیک مدیریت کند.
اما آیا اختلاف بر سر شکل حکومت آینده باید مانع بیان مشترک مخالفت با حکومت کنونی شود؟
هیچکس با مخالفت با جمهوری اسلامی، به نظام سیاسی مورد علاقه دیگری رأی نداده است. این مخالفت نه رأی به پادشاهی است، نه رأی به جمهوری و نه تأیید هیچ شخصیت یا تشکیلاتی. درباره آنچه باید جایگزین شود، همچنان میتوانیم اختلاف داشته باشیم و تصمیم نهایی را به انتخاب آزادانه مردم ایران بسپاریم.
همزبانی در یک مطالبه، به معنای همعقیده شدن در همه مسائل نیست.
*چرا امروز، بیش از گذشته؟*
آینده سیاسی ایران ممکن است از مسیرهای متفاوتی عبور کند؛ جنگ، آتشبس، مذاکره، توافق خارجی یا ادامه بحرانهای کنونی.
ما نمیدانیم کدام سناریو تحقق خواهد یافت؛ اما یک مسئله روشن است: خواست تغییر نظام سیاسی نباید به سرنوشت روابط جمهوری اسلامی با قدرتهای خارجی وابسته باشد.
فرض کنیم فردا توافقی میان آمریکا و جمهوری اسلامی امضا شود؛ توافقی که خطر جنگ را کاهش دهد، بخشی از تحریمها را بردارد یا حتی به بهبود شرایط اقتصادی منجر شود
آیا چنین توافقی به معنای رضایت مردم ایران از نظام سیاسی حاکم بر کشورشان است؟
یا اگر جنگی رخ دهد و با آتشبس پایان یابد، آیا مطالبات سیاسی مردم نیز پایان خواهد یافت؟
توافق خارجی میتواند به یک بحران بینالمللی پایان دهد، اما لزوماً بحران مشروعیت داخلی یک حکومت را حل نمیکند.
جمهوری اسلامی ممکن است عبور از یک بحران خارجی را نشانه موفقیت خود معرفی کند و دولتهای خارجی نیز دستیابی به توافق را پایان یک مناقشه بدانند. اما هیچ توافقی میان دولتها نمیتواند جایگزین حق مردم برای انتخاب آزادانه نظام سیاسی کشورشان شود.
درست در چنین شرایطی است که اهمیت استمرار یک مطالبه مشترک آشکار میشود؛ مطالبهای که نه به وقوع جنگ وابسته باشد، نه به پایان آن و نه به امضای توافقی سیاسی.
*از خیابان تا فضای مجازی*
جنبشهای اجتماعی شعارهای فراوانی میآفرینند؛ اما شعار محوری باید بتواند خواست اصلی یک جنبش را در کوتاهترین و روشنترین عبارت بیان کند و با تغییر شرایط، معنای خود را از دست ندهد.
امروز بخش بزرگی از گفتوگوهای سیاسی در فضای مجازی جریان دارد؛ در مقالهها، یادداشتها، پیامها، کامنتها و بیانیهها.
چه اشکالی دارد که این صداهای متفاوت، در کنار همه اختلافاتشان، یک خواست مشترک را نیز بهطور مستمر یادآوری کنند؟
تصور کنید در پایان نوشتههای گوناگون، عبارتی یکسان تکرار شود؛ نه به دستور یک تشکیلات، نه در حمایت از یک شخصیت و نه به نشانه پذیرش برنامه سیاسی دیگری.
البته هیچ حکومتی صرفاً با تکرار یک شعار کنار نمیرود و برای فردای ایران به برنامه، نهادهای مسئول و سازوکار انتقال قدرت نیاز داریم. اما ضرورت داشتن برنامه برای فردا، دلیل موجهی برای خاموش گذاشتن مطالبه مشترک امروز نیست.
و اما پیشنهاد من…
شاید انتظار داشته باشید اکنون ابتکاری تازه پیشنهاد کنم؛ اما چرا باید چیزی را از نو اختراع کنیم که پیشتر داشتهایم؟
چند سال پیش، کارزاری با عنوان *«نه به جمهوری اسلامی»* شکل گرفت و با استقبال شمار زیادی از فعالان سیاسی و مدنی روبهرو شد.
برخی ممکن است بگویند این شعار دیگر قدیمی شده است.
اما پرسش من این است:
آیا جمهوری اسلامی پایان یافته که «نه» گفتن به آن قدیمی شده باشد؟
به گمان من، شرایط امروز میتواند به این عبارت آشنا اهمیتی راهبردیتر از گذشته بدهد.
چند سال پیش، این شعار وسیلهای برای بیان مخالفت و همصدایی مخالفان بود. امروز میتواند علاوه بر آن، یادآور یک حقیقت مهم باشد:
هیچ جنگی، هیچ آتشبسی و هیچ توافقی با جمهوری اسلامی، بهخودیخود به معنای پایان مطالبه تغییر در ایران نیست.
تفاوت پیشنهاد امروز با کارزار گذشته نیز در همینجاست: قرار نیست کارزار تازهای با سازماندهندگان و امضاکنندگان مشخص تشکیل دهیم.
پیشنهاد بسیار سادهتر است:
هرکس که خواهان گذار از جمهوری اسلامی است، اگر مایل بود، این شعار را در پایان نوشتهها، مقالهها، بیانیهها و پیامهای سیاسی خود تکرار کند.
میتوانیم همچنان یکدیگر را نقد کنیم، درباره تاریخ اختلاف داشته باشیم و برای آینده ایران برنامههای متفاوتی ارائه دهیم. حتی لازم نیست از یکدیگر خوشمان بیاید!
اما چرا نتوانیم در پایان همه این بحثها، یک خواست مشترک را نیز به یاد آوریم؟
و سرانجام، یک خواهش کوچک…
اگر شما نیز با این پیشنهاد موافقید، نخستین گام میتواند بازنشر همین نوشته باشد؛ در هر شبکه اجتماعی، پیامرسان، وبسایت یا رسانهای که به آن دسترسی دارید.
هدف آن است که این مطالبهای مشترک، فراتر از اختلافات سیاسی، هرچه بیشتر شنیده شود.
بیایید با بازنشر هرچه گستردهتر این شعار، نشان دهیم که با همه اختلافنظرهایمان، دستکم در یک خواست مشترکیم: پایان جمهوری اسلامی. بگذاریم مرز میان خواست گذار و سیاست استمرار، روشنتر از همیشه باشد.
*نه به جمهوری اسلامی*
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمیکند.