جناب امیر دها،
مقاله شما را با دقت خواندم. نوشته شما در ظاهر درباره چندصد امضا، یک جایزه سیاسی و نسبت مخالفان با رضا پهلوی است، اما در عمق، پرسش مهم تری را پیش می کشد، آیا هر اعتراضی به یک چهره سیاسی را باید تلاش برای حذف او دانست؟
به گمان من، پاسخ روشن است، نه.
نقد، حذف نیست. رقابت، دشمنی نیست. پرسش، توطئه نیست و مخالفت، خیانت نیست.
اگر اعتراض به حضور یا نقش یک شخصیت سیاسی را «حذف رقیب» بنامیم، در حقیقت یکی از نخستین اصول رقابت سیاسی را زیر پا گذاشته ایم، یعنی حق پرسش و حق مخالفت.
۱. اگر جایزه متعلق به مردم ایران است، پرسش «چرا رضا پهلوی؟» کاملا مشروع است
شما می گویید این جایزه متعلق به مردم ایران است و رضا پهلوی آن را به امانت در اختیار گرفته است.
اگر چنین باشد، پرسش منتقدان نه تنها عجیب نیست، بلکه طبیعی است:
چرا او؟
چه کسی تعیین کرده است که رضا پهلوی نماینده مناسب مردم ایران برای دریافت یا نگهداری چنین جایزه ای باشد؟
این پرسش به معنای نفی حق سیاسی او نیست. حتی اگر پاسخ این باشد که او از وزن اجتماعی یا سیاسی بیشتری برخوردار است، باز هم همین ادعا باید قابل سنجش و نقد باشد.
هیچ چهره سیاسی نمی تواند هم مدعی برخورداری از پشتوانه عمومی باشد و هم از پاسخگویی درباره مبنای این ادعا معاف شود.
۲. وزن سیاسی، محبوبیت و نمایندگی انتخاباتی یکی نیستند
شما به تجمع ها، شعارها و حضور گسترده هواداران رضا پهلوی استناد می کنید. اینها بی تردید نشانه وجود یک نیروی اجتماعی و توان بسیج سیاسی اند و نمی توان آنها را نادیده گرفت.
اما میان توان بسیج، محبوبیت، نفوذ سیاسی و نمایندگی انتخاباتی تفاوت وجود دارد.
یک تجمع بزرگ نشان می دهد که یک جریان توانسته شمار قابل توجهی از مردم را گرد آورد، اما به خودی خود ثابت نمی کند که همان جریان نماینده اکثریت ملت است.
از سوی دیگر، چندصد امضا نیز نماینده کل ایران نیست.
بنابراین معیار باید یکسان باشد. نه امضاها را می توان به جای ملت نشاند، نه جمعیت یک تجمع را.
ملت ایران هنوز در یک انتخابات آزاد و رقابتی، سخن نهایی خود را نگفته است.
۳. مشکل اصلی در استدلال شما، یکی گرفتن نقد با حذف است
شما اعتراض به حضور رضا پهلوی در این ماجرا را تا سطح «تلاش برای حذف رقیب» بالا می برید، در حالی که اعتراض به یک انتخاب سیاسی، لزوما به معنای تلاش برای حذف سیاسی آن فرد نیست.
کسی می تواند بگوید «من با انتخاب رضا پهلوی برای این جایزه مخالفم»، بدون آنکه بگوید «او حق فعالیت سیاسی ندارد».
می توان گفت «او را نماینده مردم ایران نمی دانم»، بدون آنکه گفت «او نباید در آینده سیاسی ایران حضور داشته باشد».
می توان حتی با نظام پادشاهی مخالف بود، بی آنکه خواستار حذف جمهوری خواهان یا پادشاهی خواهان از میدان سیاست شد.
در یک فضای آزاد، هر کس حق دارد دیگری را نقد کند و در عین حال حق سیاسی او را برای حضور در رقابت به رسمیت بشناسد.
اگر رضا پهلوی رقیب سیاسی است، بگذارید رقیب باشد.
۴. درباره رفتار هواداران و اتهام های سنگین، معیار باید یکی باشد
در یک نکته با شما موافقم، رفتار هر هوادار را نمی توان خودکار به پای رضا پهلوی نوشت.
اگر فردی در فضای مجازی توهین یا تهدید کرده، مسئولیت نخست متوجه همان فرد است.
اما از سوی دیگر، هیچ جریان سیاسی نیز نمی تواند نسبت به فرهنگ سیاسی پیرامون خود کاملا بی تفاوت باشد. چهره ای که از حمایت گسترده برخوردار است، باید مرز خود را با تهدید، ارعاب و خشونت روشن کند.
در مورد ادعاهایی مانند حمایت از حمله به زیرساخت های حیاتی نیز راه درست نه اتهام زدن است و نه سفیدشویی.
باید متن سخنان، سند، زمان، زمینه و ارتباط واقعی افراد با آن اقدامات بررسی شود.
اتهام بدون سند، بی اعتبار است، اما دفاع بدون بررسی نیز بی اعتبار است.
این معیار باید درباره همه جریان ها و همه چهره های سیاسی یکسان باشد.
۵. «دو لبه یک قیچی» نیز نیازمند دلیل است
ممکن است دو جریان سیاسی در یک موضوع به نتیجه ای مشابه برسند، اما از این شباهت نمی توان خودکار نتیجه گرفت که انگیزه، هدف یا ارتباط سازمان یافته مشترکی دارند.
اگر مخالفان رضا پهلوی با جمهوری اسلامی در یک موضوع خاص هم نظر شدند، باید پرسید چرا.
ممکن است دلایلشان کاملا متفاوت باشد.
بنابراین شباهت در نتیجه، به خودی خود دلیل همدستی نیست.
اگر ادعای ارتباط یا هماهنگی وجود دارد، باید سند ارائه شود. در غیر این صورت، تبدیل اختلاف سیاسی به اتهام همسویی با حکومت، بحث را از استدلال به برچسب زنی می کشاند.
۶. منتقد لازم نیست آلترناتیو خود را معرفی کند تا حق نقد داشته باشد
این استدلال که «اگر رضا پهلوی را نمی خواهید، گزینه بهتری معرفی کنید» از نظر سیاسی قابل فهم است، اما از نظر منطقی الزام آور نیست.
یک شهروند می تواند با یک نامزد مخالف باشد، بدون اینکه خودش نامزد انتخابات باشد.
یک روزنامه نگار می تواند سیاستی را نقد کند، بدون اینکه برنامه حکومتی جایگزین نوشته باشد.
نقد، پیش شرطش ارائه آلترناتیو نیست.
البته اگر کسی بخواهد خود را به عنوان گزینه حکومت معرفی کند، آن گاه باید برنامه داشته باشد و پاسخگوی برنامه خود نیز باشد.
اما حق مخالفت، پیش از آن وجود دارد.
۷. «من هوادار رضا پهلوی نیستم» را می پذیریم، اما نوشته را باید با ساختار استدلالش سنجید
جناب امیر دها، شما تصریح کرده اید که هوادار رضا پهلوی نیستید. این سخن را می پذیریم و قصد داوری درباره نیت شما نداریم.
اما در نقد یک مقاله، نیت نویسنده تنها معیار نیست. باید دید استدلال چگونه ساخته شده و تیغ نقد بیشتر متوجه چه کسی است.
در نوشته شما، منتقدان رضا پهلوی با دقت فراوان بررسی می شوند، شمارشان سنجیده می شود، نمایندگی شان زیر سوال می رود و انگیزه هایشان مورد تردید قرار می گیرد.
اما خود رضا پهلوی و جریان سیاسی پیرامون او کمتر با همان شدت مورد پرسش قرار می گیرند.
این الزاماً به معنای هواداری شما نیست، اما می تواند نشان دهنده نوعی عدم توازن در استدلال باشد.
مسئله من دقیقا همین عدم توازن است.
۸. دمکراسی یعنی هیچ کس صاحب میدان نباشد
رضا پهلوی باید حق داشته باشد وارد رقابت سیاسی شود، برنامه ارائه کند، هوادار جمع کند و حتی در یک انتخابات آزاد پیروز شود.
اما همین حق برای مخالفان او نیز محفوظ است.
حق فعالیت سیاسی، مصونیت از نقد نیست.
هیچ کس نباید بتواند رقیب را از میدان بیرون کند، اما هیچ کس نیز نباید بتواند منتقد را به جرم نقد، «حذف گر» معرفی کند.
پادشاهی خواه و جمهوری خواه، چپ و راست، ملی گرا و دیگر جریان های سیاسی، تا زمانی که به قواعد رقابت آزاد و حقوق دیگران پایبندند، باید بتوانند دیدگاه خود را عرضه کنند.
پس اجازه دهید مردم داوری کنند.
نه تعداد امضاها باید جای رای مردم را بگیرد، نه بزرگی تجمع ها.
سخن پایانی
جناب اقای امیر دها،
مسئله امروز ایران نباید این باشد که چه کسی پیشاپیش خود را صاحب نمایندگی ملت معرفی کند.
مسئله این است که چگونه می توان شرایطی ساخت که ملت ایران بتواند بدون فشار، ارعاب و حذف، میان گزینه های مختلف انتخاب کند.
اگر مردم در یک انتخابات آزاد رضا پهلوی را انتخاب کردند، باید نتیجه را پذیرفت.
اگر انتخاب نکردند نیز باید پذیرفت.
این معنای دمکراسی است.
بنابراین، نه باید رضا پهلوی را پیشاپیش از میدان بیرون کرد و نه باید پیشاپیش او را نماینده ملت ایران دانست.
او باید در میدان باشد، مانند دیگران، با همان حقی که دیگران دارند و با همان مسئولیتی که دیگران دارند.
باید نقد شود، باید پاسخ بدهد و باید در برابر مردم قرار گیرد.
ایران ملک هیچ فرد و هیچ جریان سیاسی نیست.
ایران نه متعلق به مخالفان رضا پهلوی است و نه متعلق به هواداران او.
ایران را نه باید به رضا پهلوی سپرد، نه از رضا پهلوی گرفت، ایران را باید به مردم ایران بازگرداند.
در آن روز، نه هفتصد امضا تعیین کننده خواهد بود، نه هفتصد هزار نفر در یک تجمع، بلکه رای آزاد مردم.
و تا آن روز، بهتر است یک اصل ساده را فراموش نکنیم:
رقیب را از میدان حذف نکنیم، اما منتقد رقیب را نیز به جرم نقد، حذف گر ننامیم.
« پارسا زندی »
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمیکند.
دیدگاهها
گُل یا پوچ!
درود!
تحشیه ای از جبهه جنگهای آخرالزمانی برای نابودی خاندان پهلوی و پاکسازی خاکستر آنها از سراسر کائنات!
من حوصله زیاده نویسی را ندارم. فقط اشاره ای میکنم و همین بس است.
استدلال «اگر رضا پهلوی را نمیخواهید، گزینه بهتری معرفی کنید» نیز نمیتواند شرط منطقی حقّ نقد باشد. شهروند برای مخالفت با یک گزینه سیاسی ملزم نیست خود را نامزد کند و منتقد یک سیاست نیز موظّف نیست پیش از نقد آن، یک نظام کامل جایگزین طراحی کرده باشد. امّا باید میان حقّ نقد و کفایت نقد تفاوت گذاشت. فقدان آلترناتیو، حقّ اعتراض را از میان نمیبرد، ولی ممکن است که قدرت اقناعی یک استدلال را کاهش دهد. کسی میتواند بگوید «این گزینه را نمیپذیرم»، امّا اگر بخواهد ادّعا کند که «این گزینه نباید انتخاب شود، زیرا...»، از آن لحظه موظّف است که برای «زیرا»ی خودش استدلال و شواهد ارائه کند. همین معیار باید در مورد ادّعای نمایندگی نیز اعمال شود. یک تجمع بزرگ میتواند نشانه وجود یک نیروی اجتماعی و توان بسیج سیاسی باشد، امّا بهخودی خود اثبات نمیکند که آن گرایش، نماینده اکثریّت مردم است. از سوی دیگر، تعداد محدودی امضا نیز نمیتواند بهسادگی به جای اراده یک ملت قرار گیرد. امّا این اصل را باید تا انتها ادامه داد: هیچ نشانه اجتماعی منفردی، چه تجمع باشد، چه امضا، چه نظرسنجی، چه حضور رسانهای و چه میزان شهرت، بهتنهایی نمیتواند مسئله پیچیده نمایندگی سیاسی را حل کند. حتّا انتخابات نیز در معنای فلسفی کلمه صرفا یک رأیگیری نیست؛ انتخابات زمانی حامل معنای دمکراتیک است که در شرایط آزادی بیان، رقابت واقعی، امکان سازمانیابی، دسترسی برابر به اطّلاعات، امنیّت مخالفان و امکان واقعی انتقال قدرت برگزار شود.
در نتیجه، دمکراسی را نیز نباید صرفا به حکومت عددی اکثریّت فروکاست. اگر اکثریّت بتواند به نام اکثریّت، آزادی اقلیّت را نابود کند، مخالفان را از میدان بیرون کند یا امکان بازگشت خود را به قدرت از میان ببرد، صرف وجود رأی اکثریّت برای دمکراتیک بودن یک نظام کافی نیست. دمکراسی علاوه بر رأی اکثریّت، به حقوق فردی، آزادی مخالف، امکان رقابت، حاکمیّت قانون، محدودیّت قدرت و قابلیّت تغییر صاحبان قدرت نیاز دارد. بنابر این، جمله «باید اجازه دهیم مردم داوری کنند» زمانی معنای کامل پیدا میکند که بپرسیم چه ساختاری تضمین میکند مردم واقعا آزادانه داوری کنند. از این نظر، حتّا تعبیر «مردم ایران» نیز باید با احتیاط به کار رود. چه کسی دقیقا این «مردم» را تشکیل میدهد؟ آیا منظور همه شهروندان داخل ایران است؟ ایرانیان خارج از کشور نیز جزو این مردم هستند؟ نسلهای مختلف، گروههای قومی و زبانی، اقلیّتهای مذهبی و کسانی که اساسا با هر دو اردوگاه سلطنتطلب و جمهوریخواه مخالفند چگونه در این مفهوم جای میگیرند؟ مسئله اینجاست که همانگونه که شاهزاده رضا پهلوی نباید خود را به جای مردم بنشاند، مخالفان او نیز نباید بی آنکه متوجّه باشند، خود را به جای «صدای واقعی مردم» قرار دهند. تصاحب مفهوم مردم، یکی از «بنیانیترین خطرهای سیاست» است؛ زیرا از لحظهای که یک گرایش سیاسی، خودش را «مردم واقعی» و دیگران را «غیرمردم» تعریف میکند، حذف مخالف دیگر به سادگی میتواند در لباس دفاع از مردم توجیه شود.
گاهی برای تفهیم یک مسئله، ناچار باید سطح آگاهی، نیروی فهم، شعور و ظرفیّت درک مخاطب را نیز در نظر گرفت. وقتی مخاطب بتواند موضوعی را در سطح نظری و انتزاعی بفهمد، آدمی میتواند بی واسطهتر سخن بگوید، استدلال کند و اندیشه خود را دقیقتر صورتبندی کند؛ امّا این توانایی، متأسفانه، چندان همگانی نیست. به همین دللی است که انسان گاهی ناچار میشود برای توضیح یک حقیقت ساده، به مثالهای عینی، تجربههای جاری و واقعیّات دم دستی متوسّل شود؛ زیرا بعضی وقتها فاصله میان یک حقیقت روشن و ذهنی که باید آن را دریابد، چنان زیاد است که حتّا بدیهیّات نیز محتاج مثال میشوند.
من فعلا همه بحثهای مربوط به مخالفت با شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهیخواهان را کنار میگذارم و فقط یک پرسش ساده، روشن و بی پیرایه مطرح میکنم؛ یعنی پرسشی که برای پاسخ دادن به آن نه دانش سیاسی خارقالعادهای لازم است، نه نظریّهای پیچیده و نه آن همه استعداد و نبوغی که بعضی حضرات سالهاست و هنوز هم صرفا در راه مخالفت، خصومت و نفی یکدیگر به نمایش گذاشتهاند. فرض کنیم در هیچ نقطهای از کره زمین، و حتّا در هیچ سیّارهای از این منظومه شمسی و لابد در هیچ گوشهای از عالم کائنات، کوچکترین نشانهای از خاندان پهلوی و پادشاهیخواهان وجود نداشته باشد. فرض کنیم شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهیخواهان یکباره از صفحه تاریخ محو شدهاند؛ نه هستند، نه ادّعایی دارند و نه اساسا موضوعی به نام آنان وجود دارد.
حالا سؤال این است: چرا کسانی که خود را مخالف حکومت فقاهتی و جمهوری اسلامی میدانند، در غیاب شاهزاده و پادشاهیخواهان نمیتوانند با یکدیگر متّحد شوند و یک جبهه سیاسی مشترک و یک آلترناتیو واقعی برای این نظام بسازند؟ مشکل کجاست؟ چرا سازمان مجاهدین خلق نمیتواند در کنار جمهوریخواهان بایستد؟ چرا جمهوریخواهان نمیتوانند در کنار چپهای ایدئولوژیک قرار بگیرند؟ چرا چپها نمیتوانند کنار ملّیون، لیبرالها، سوسیال دمکراتها و دیگر مدّعیان سیاست بنشینند؟ چرا هر کدام، دُرُست در لحظهای که سخن از «همکاری» به میان میآید، ناگهان کشف میکنند که دیگری از اساس فاقد صلاحیّت سیاسی، اخلاقی، تاریخی و انسانی است؛ گویی برای رسیدن به دمکراسی، نخست باید تمام کسانی را که ممکن است روزی با آنان ائتلاف کنند، از صحنه سیاست حذف نمایند؟.
مگر همه اینها، به ادّعای خودشان و گقفتارها و رفتارها و کردارهایشان، با شاهزاده و پادشاهیخواهان مخالف نیستند؟ مگر همه اینها، باز به ادّعای خودشان، مخالف جمهوری اسلامی نیستند؟ پس وقتی شاهزاده و پادشاهیخواهان را از معادله حذف میکنیم، چه چیزی باقی میماند که مانع رسیدن این حضرات به یکدیگر میشود؟ اگر دشمن مشترک، جمهوری اسلامی است و خصومت مشترک دیگر، شاهزاده و پادشاهیخواهان، پس چرا این دو اشتراک، حتّا در غیاب یکی از موضوعات اختلاف، قادر نیستند کوچکترین وحدت سیاسی پدید آورند؟.
این دیگر معادله دشواری نیست. کافی است مجهول را از صورت مسئله حذف کنیم تا ببینیم مشکل واقعا کجاست. اگر آن «مزاحم همیشگی» که سالهاست همه شکستها، ناکامیها، اختلافها و ناتوانیهای خود را به او نسبت میدهید، اساسا وجود نداشته باشد، چرا باز هم قادر نیستید کنار یکدیگر بایستید؟. چرا کسانی که دهه هاست از اتّحاد، همبستگی، گذار، آلترناتیو، دمکراسی و نجات ایران سخن میگویند، در عمل نمیتوانند حتّا بر سر یک میز بنشینند، بی آنکه همان میز را به میدان جنگ ایدئولوژیک و تاریخی تبدیل نکنند؟ مشکل کجاست؟
من شخصا پاسخ این پرسش را دقیق و عمیق و بسیار ظریف در ریزترین جزئیات میکرسکپی اش میدانم. بیش از سه دهه است که در باره ریشه این مشکل نوشتهام، استدلال با برهان قاطع کردهام و از زوایای مختلف توضیح دادهام که چرا بخش بزرگی از این اپوزیسیونها، بیش از آنکه بر سر ساختن آینده با یکدیگر اشتراک داشته باشد، بر سر نفی یکدیگر هویّت پیدا کرده است. بنابر این، قصد ندارم بار دیگر همان استدلالها را تکرار کنم. حقیقت، اگر حقیقت باشد، با تکرار ملالآور آن، حقیقت تر و حقیقت ترین نمیشود. این بار فقط میخواهم پاسخ را از زبان خود حضرات بشنوم. شاهزاده را از صحنه حذف کردیم؛ پادشاهیخواهان را هم حذف کردیم؛ یعنی چیزی را که سالهاست به عنوان مانع اصلی اتّحاد معرفی میکنید، بنا بر فرض، دیگر وجود ندارد. حالا دیگر چه چیزی مانده است؟. اگر همه شما مخالف جمهوری اسلامی هستید، اگر همه شما خواهان آزادی و دمکراسی هستید، اگر همه شما مدّعی آیندهای بهتر برای ایران هستید و اگر تنها مانع وحدتتان شاهزاده و پادشاهیخواهان بودهاند، اکنون که آنان را از معادله بیرون گذاشتهایم، چرا متّحد نمیشوید؟.
نکند مسئله اساسا جای دیگری است؟ نکند مشکل آن کسی نیست که سالهاست او را «مشکل» معرفی میکنید، بلکه خود شما و آن چیزی است که در زیر لایههای ضخیم ادّعاهای سیاسی، ایدئولوژیک و اخلاقی پنهان کردهاید؟ نکند آنچه که شما را از یکدیگر جدا میکند، بسیار عمیقتر از چیزی است که در شعارهایتان میگویید و آنچه که شما را به هم نزدیک میکند، بسیار سطحیتر از چیزی است که در بیانیههایتان مینویسید؟.
شاید حقیقت تلخ این باشد که کثیری از نیروهای سیاسی، بیش از آنکه برای رسیدن به مقصدی مشترک ساخته شده باشند، با دشمنی مشترک تعریف میشوند و دُرُست به همین دلیل، اگر دشمن مشترک را از آنان بگیرید، چیزی جز اختلافهای بنیانین، خودشیفتگیهای تاریخی، کینههای انباشته، انحصارطلبیهای ایدئولوژیک و تکبّر و منم منم منم منم منم نم منم منم کنها و میل سیریناپذیر به حقّانیّت باقی نمیماند. انسان گاهی چنان به دشمنی و خصومت در وجود خود وابسته میشود که اگر دشمن را از او بگیرند، دیگر نمیداند با هویّت خویش چه کند.
پس این گوی و این میدان. شاهزاده و پادشاهیخواهان هم که، بنا بر فرض، دیگر وجود ندارند. بسمالله! بفرمایید متّحد شوید و اگر باز هم نتوانستید، لااقل یک بار با خودتان صادق باشید و به جای متّهم کردن دیگری، از خودتان بپرسید: مشکل کجاست؟ شاید پاسخ همین یک پرسش، از صدها کنفرانس و کنگره و هزاران بیانیه و دههها ادّعای سیاسی آموزندهتر باشد؛ زیرا گاهی حقیقت نه در چیزی است که آدمها بر سر آن با یکدیگر توافق میکنند؛ بلکه در چیزی است که حتّا پس از حذف تمام دشمنان مشترکشان نیز نمیتوانند بر سر آن به توافق برسند.
شاد زیید و دیر زیید!
فرامرز حیدریان
شق القمر
شق القمر
میفرمایند: مسئله امروز ایران نباید این باشد که چه کسی پیشاپیش خود را صاحب نمایندگی ملت معرفی کند. مسئله این است که چگونه می توان شرایطی ساخت که ملت ایران بتواند بدون فشار، ارعاب و حذف، میان گزینه های مختلف انتخاب کند.
فرمایش شان تکرار همان حرفهایی است که آقای دها در انتقاد از این حرفها نوشتند و ایشان همان ها را به خود امیر دها باز میگرداند تا بخیال خود جواب داده باشد.
نه آقای دها.. و نه هیچ کس دیگری 47 سال است که شرایطی فراهم کند که ملت ایران بدو فشار، ارعاب، و حذف، میان گزینه های مختلف انتخاب کند. شما یک امر غیرممکن را پیش روی میگذارید که هیچ راه حلی ندارد بعد میگویید اول این را حل کن من قبول میکنم. اول روی زمین بایست، به ماه نگاه کن، بگو شق القمر.. هرگاه ماه نصف شد من حرف تو را قبول می کنم. شماها گربه مرتضی علی هستید مهم نیست از هرطرف پاسخ تان را بدهند بازهم چاردست و پا می آیید زمین. بروید آقا امضاهایتان را جمع کنید. انستیتوها بخوبی تفاوت بین هشتصد امضا و صدها هزار نفر امضا با حضور در تظاهرات را می دانند. تماشا کنید و حرص بخورید هی امضا جمع کنید و هی سر قبر ساعدی دایره دنبک بزنید برقصید. ملت ایران و شاهزاده راه خود را میروند و روسیاهی تاریخ تا ابد بر روی امضا کنندگان این «عقده نگاری ها» باقی خواهد ماند.