تیم ملی ایران یا تیم جمهوری اسلامی؟

نخستین اشکال نوشته شما در کاربرد مفهوم «نماینده ملت» است. در علوم سیاسی، نمایندگی یک مفهوم مشخص و تعریف شده است. نماینده از طریق سازوکارهای معین انتخاب می‌شود و مسئولیت سیاسی می‌پذیرد. بازیکنان فوتبال نه نامزد انتخابات شده‌اند، نه ادعای نمایندگی سیاسی ملت را دارند و نه مردم به آنها مأموریت سیاسی داده‌اند. آنها ورزشکارانی هستند که بر اساس توانایی حرفه‌ای خود به تیم ملی راه یافته‌اند. بنابراین طرح این پرسش که «آیا اینها نماینده ملت هستند یا نماینده جمهوری اسلامی؟» از اساس یک دوگانه‌سازی نادرست است، زیرا هیچ‌کس مدعی نمایندگی سیاسی ملت از سوی این بازیکنان نشده است.
دومین مشکل، نادیده گرفتن واقعیت‌های زندگی در یک حکومت استبدادی است. شما نمونه‌هایی مانند محمدعلی کلی، تامی اسمیت، جان کارلوس و کارلوس کازلی را مطرح می‌کنید، اما اشاره نمی‌کنید که این افراد در چه شرایط سیاسی زندگی می‌کردند. محمدعلی کلی در یک نظام دموکراتیک با دستگاه قضایی مستقل، رسانه‌های آزاد و نهادهای مدنی قدرتمند زندگی می‌کرد. او هزینه پرداخت کرد، اما در معرض اعدام، ناپدید شدن اجباری یا قتل حکومتی قرار نداشت.
مقایسه وضعیت یک ورزشکار آمریکایی یا حتی شیلیایی با ورزشکاری که در جمهوری اسلامی زندگی می‌کند، بدون توجه به تفاوت ساختارهای سیاسی، مقایسه‌ای ناقص و گمراه‌کننده است. در کشوری که معترضان کشته می‌شوند، فعالان سیاسی زندانی می‌شوند و حتی بسیاری از چهره‌های درون حکومت نیز از سرکوب مصون نمانده‌اند، انتظار از یک ورزشکار برای ورود به تقابل سیاسی آشکار، نشان‌دهنده درک ناکافی از فضای واقعی حاکم بر ایران است.
شما می‌نویسید «هیچ قانونی آنان را مجبور نمی‌کرد پس از هر گل با شور و شعف جشن بگیرند.» اما همین استدلال را می‌توان درباره بسیاری از نیروهای سیاسی نیز به کار برد. طی سال‌های اخیر بارها شاهد بوده‌ایم که بخشی از هواداران رضا پهلوی در شرایطی که کشور با جنگ، ویرانی و کشته شدن شهروندان روبه‌رو بوده است، به رقص و پایکوبی پرداخته‌اند. اگر شادی یک فوتبالیست پس از گل زدن را نشانه بی‌اعتنایی به رنج مردم بدانیم، باید همان معیار را درباره همه نیروهای سیاسی نیز به کار ببریم. معیار اخلاقی اگر معتبر است، باید برای همه یکسان باشد.
اشکال دیگر نوشته شما، تعمیم دادن رفتار چند نفر به کل یک تیم است. اشاره به مهدی ترابی یا چند بازیکن دیگر نمی‌تواند مبنایی برای قضاوت درباره تمام اعضای تیم ملی باشد. همان‌گونه که نمی‌توان رفتار چند فعال سیاسی را به کل یک جریان سیاسی تعمیم داد، نمی‌توان مواضع چند بازیکن را به کل تیم نسبت داد.
البته در تاریخ ورزش ایران همواره ورزشکارانی بوده‌اند که فراتر از عرصه ورزشی، به فعالیت سیاسی و اجتماعی نیز روی آورده‌اند. نمونه‌هایی مانند حبیب خبیری، کاپیتان تیم ملی فوتبال ایران، که به دلیل فعالیت سیاسی بازداشت، شکنجه و در نهایت اعدام شد، نشان می‌دهد که برخی ورزشکاران آگاهانه وارد میدان سیاست شده‌اند و هزینه سنگینی نیز پرداخته‌اند. همچنین می‌توان از افرادی مانند پرویز قلیچ‌خانی یا غلامرضا تختی نام برد که هر یک به شکلی در مسائل اجتماعی و سیاسی زمان خود نقش داشتند.
اما وجود چنین چهره‌هایی به این معنا نیست که بتوان از همه ورزشکاران انتظار داشت وارد عرصه سیاست شوند یا موضع‌گیری سیاسی داشته باشند. هر فردی حق دارد حوزه فعالیت و مسئولیت خود را انتخاب کند. همان‌گونه که نمی‌توان از یک پزشک، مهندس یا هنرمند انتظار داشت الزاماً فعال سیاسی باشد، از یک ورزشکار نیز نمی‌توان چنین انتظاری را به عنوان یک وظیفه عمومی مطالبه کرد.
نمونه غلامرضا تختی از این جهت قابل تأمل است. تختی در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی زندگی می‌کرد؛ حکومتی که بنا بر بسیاری از روایت‌های تاریخی، ساختاری اقتدارگرا داشت و در زندان‌های آن شکنجه و سرکوب سیاسی وجود داشت. با این حال، هنگامی که شاه بازوبند پهلوانی را بر بازوی تختی بست، هیچ‌کس از او نپرسید چرا این افتخار را از دست یک پادشاه مستبد پذیرفته است. هیچ‌کس جایگاه ملی و محبوبیت او را به دلیل حضور در یک مراسم رسمی زیر سؤال نبرد.
علت آن نیز روشن است. مردم میان شخصیت، منش و کارنامه یک ورزشکار با ساختار سیاسی حاکم تفاوت قائل می‌شدند. تختی به دلیل رفتار انسانی، جوانمردی و جایگاهی که در میان مردم داشت، به یک قهرمان ملی تبدیل شد، نه به دلیل رابطه‌اش با حکومت وقت.
اگر قرار باشد صرف حضور یک ورزشکار در مراسم رسمی یا دریافت مدال و افتخار از مقام‌های حکومتی، معیار قضاوت درباره هویت و جایگاه او باشد، آنگاه باید همین معیار را درباره بسیاری از قهرمانان ورزشی در کشورهای مختلف و در دوره‌های گوناگون تاریخ نیز به کار برد. در حالی که قضاوت منصفانه ایجاب می‌کند میان موفقیت ورزشی، زندگی حرفه‌ای یک ورزشکار و مواضع سیاسی او تفاوت قائل شویم و از تعمیم‌های شتاب‌زده پرهیز کنیم.

همچنین شما بارها از واژه‌هایی مانند «ملت»، «مردم» و «بخش بزرگی از جامعه» استفاده می‌کنید، اما هیچ داده آماری برای این ادعاها ارائه نمی‌دهید. اینکه عده‌ای از شکست تیم ملی در جام جهانی خوشحال شدند یک واقعیت است، اما اینکه از این واقعیت نتیجه گرفته شود اکثریت ملت ایران تیم ملی را نماینده جمهوری اسلامی می‌دانند، ادعایی است که نیازمند شواهد و داده‌های معتبر است. در علوم اجتماعی نمی‌توان از مشاهده یک گروه به نتیجه‌ای درباره کل جامعه رسید.
از نظر اخلاقی نیز باید میان مسئولیت یک ورزشکار و مسئولیت یک سیاستمدار تفاوت قائل شد. کسی که وارد عرصه سیاست می‌شود، مسئولیت سیاسی می‌پذیرد. اما ورزشکاری که سال‌ها برای موفقیت حرفه‌ای خود تلاش کرده و هیچ ادعای رهبری سیاسی ندارد، الزاماً مسئول موضع‌گیری درباره همه تحولات سیاسی کشور نیست. سکوت را می‌توان نقد کرد، اما نمی‌توان آن را معادل همراهی با سرکوب دانست.
سرانجام، مشکل اصلی نوشته شما این است که میان استفاده تبلیغاتی حکومت از یک پدیده و ماهیت خود آن پدیده تفاوتی قائل نمی‌شود. حکومت‌ها از موفقیت‌های علمی، فرهنگی، هنری و ورزشی بهره‌برداری تبلیغاتی می‌کنند. اما این واقعیت به خودی خود دانشمند، هنرمند یا ورزشکار را به نماینده حکومت تبدیل نمی‌کند. اگر چنین منطقی را بپذیریم، باید تمام دستاوردهای علمی، فرهنگی و ورزشی ایران را نیز متعلق به حکومت بدانیم، در حالی که این دستاوردها حاصل تلاش افراد و بخشی از سرمایه ملی کشور هستند.
با احترام، مرادی

در شرایطی که برخی ورزشکاران در اعتراض به جمهوری اسلامی هنوز هم به کشورهای میزبان پناهنده میشوند تیم فوتبال کاملا به اراده سپاه وابسته شده است و یک تیم مبلغ جمهوری اسلامی است. اینها همان ها بودند که با وجود نفرت عمومی از رئیس جمهور اسلامی رئیسی به دیدار او رفتند و دست ادب به هم بسته صف کشیدند و عکس گرفتند. نه.. این تیم ملی مردم ایران نیست. اما میتوان دو سیاست را پیش گرفت. یا ایرانیان خارج کشور به تماشای مسابقات نروند و یا اگر میروند از فرصت استفاده کرده با پرچم شیر و خورشید و شعارها و پلاکاردهای ضد رژیم حاضر شوند.