مجتبی خداوردی
در پی اعتراضات دیماه و موجهای متوالی نارضایتی اجتماعی در سالهای اخیر، بخشی از جامعه معترض ایران وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً «اعتراض خیابانی» نامید. این مرحله، به شکلگیری نوعی زندگی زیرزمینی و پنهان برای بخشی از معترضان انجامیده است؛ زندگیای که در آن، ترس از بازداشت، پیگرد امنیتی و برخوردهای قضایی، به عنصر ثابت و روزمره تبدیل شده است.
بر اساس گزارشهای نهادهای حقوق بشری و روایتهای منتشرشده از خانوادهها و منابع مستقل، روند برخورد با معترضان نهتنها متوقف نشده، بلکه در دورههای مختلف شدت گرفته است. بازداشتهای طولانیمدت، صدور احکام سنگین و در برخی موارد، گزارشهایی از نقض حقوق متهمان در مراحل بازداشت و دادرسی، همچنان در فضای رسانهای و حقوقی محل بحث و اعتراض است.
در چنین شرایطی، گروهی از معترضان که از شناسایی یا بازداشت اولیه گریختهاند، ناچار به زندگی مخفیانه شدهاند. این وضعیت، نوعی «حذف اجتماعی غیررسمی» را رقم زده است؛ به این معنا که فرد نه در زندان، بلکه در جامعه، اما خارج از دسترس امنیتی و اداری، زندگی میکند. این افراد عملاً از حضور طبیعی در جامعه، ارتباطات عمومی و حتی فعالیتهای عادی روزمره محروم شدهاند.
این زیست پنهان، با ترسی دائمی همراه است؛ ترسی که تنها به خطر بازداشت محدود نمیشود، بلکه در سایه فضای امنیتی، بیثباتی سیاسی و تنشهای منطقهای، شکل پیچیدهتری به خود گرفته است. جامعهای که همزمان تحت فشار داخلی و اضطراب بیرونی قرار دارد، بهتدریج با نوعی فرسایش روانی و اجتماعی مواجه میشود.
در سطح کلانتر، شکاف سیاسی و اجتماعی در ایران عمیقتر شده است. بخشی از جامعه در چارچوب گفتمان رسمی و ساختار موجود تعریف میشود، در حالی که بخش دیگری یا به حاشیه رانده شده یا به اشکال غیرعلنی مقاومت، سکوت یا مهاجرت ذهنی و فیزیکی روی آورده است. نتیجه این وضعیت، شکلگیری جامعهای دوپاره است که در آن، اعتماد اجتماعی و امکان گفتوگوی سیاسی کاهش یافته است.
با این حال، در وضعیت فعلی، چشمانداز روشن و باثباتی برای خروج از این چرخه دیده نمیشود.
پرسش اساسی همچنان باقی است: در شرایطی که فشارهای امنیتی، بحرانهای اجتماعی و تنشهای منطقهای همزمان بر جامعه سنگینی میکند، مسیر آینده این نسل معترض و بهطور کلیتر جامعه ایران به کدام سمت خواهد رفت؟
مجتبی خداوردی
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمیکند.
توجه داشته باشید کامنتهایی که مربوط به موضوع مطلب نباشند، منتشر نخواهند شد!