چگونه ترامپ با گشودن باب مذاکرات، جمهوری اسلامیِ شکست‌خورده را توانمند کرد

دروود بر آقای علوی گرامی،
توضیحی کوتاه با چند مثال دم دست.

عرض شود که در دو نکته کلیدی، کلّ صحبتم را در بررسی مطلب آقای پرپنچی بیان کرده بودم. مشارالیه به دلیل کژفهمی رویدادها و واقعیّتها و چیدن صغرا و کبراهای خودش به نتایج غلطی رسیده بود. من دقیقا با زوم کردن بر همان صغرا و کبراهایش نشان دادم که اشکال حرفهای او در کجاست. وی تمام صحبتش را بر این گذاشته است تا بگوید که مثلا اقدام نظامی و حذف آمران حکومتی، الزاما به معنای خیزش مردم علیه حکومت و تغییر سیستم منجر نشد. من امّا نشان دادم که صرف بمباران و حذف آمران را نباید دلیلی برای سقوط سیستم دانست؛ بلکه اصل کلیدی تغییر سیستم و نابودی حکومت فقاهتی، خود مردمان ایران هستند به شرطی که بدانند «آلترناتیوی» دارند تا بخواهند و بتوانند جایگزین حکومت فقاهتی کنند. دقیقا وحشت حکومت نه از بمباران و حذف سران و آمران؛ بلکه از «مطرح شدن آلترناتیو [= شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان]» بود که آنها را به قتل عام و برقراری حکومت نظامی و فراخواندن و گماردن نیابتیها برای کشتار جمعی و اعدامها و کثافتکاریها و جنایتهای دیگر تا امروز واداشته است. قطعی کامل اینترنت تا همین امروز و سپس باز گذاشتن آن از طریق کارت سفید برای حامیان و مبلّغان حکومتی و دادن میدان فعّال به سایبریها و حمایت از صادراتیها و دیگر ابلهان ایدئولوژیکی تابع و همکار و طرفدار آنها و غیره و ذالک فقط برای این بوده و هست تا حکومت بخواهد به مردمان ایران تلقین و تحمیل کند که حکومت فقاهتی، هرگز و در هیچ زمانی و روزگارانی، «آلترناتیو» ندارد و دوام و استقرار حکومت آخوندی تا تریلدیاردها سال آینده نیز ابدیّت دارد. مشکل درک غلط آقای پرینچی در این است که «علّت و معلول» را جابجا فهمیده و به نتایج خطا رسیده است. و امّا مثالهای تفهیمی.
- شما اگر برای مسافرت به محلی بروید که فقط پانصد دلار پول نقد در جیبتان باشد و فراموش کرده باشید که کارت اعتباری و بانکی خودتان را به همراه برده باشید، سعی میکنید به اندازه پول نقدتان خرج کنید و هرگز کاری نمیکنید که دست خالی وسط بیابون بمانید. این یعنی دوراندیشی و بینش محتاط داشتن و صبوری تا سر فرصت مناسب و بی گدار به آب نزدن؛ یعنی کاری که مردمان ایران در تحمّل حکومت فقاهتی تا مطرح شدن و انتخاب آلترناتیو اجرا کردند.
- هر صخره نوردی، زمانی جای خودش را در کمرکش صخره عوض میکند که پیشاپیش، دستش به مهاری مطمئن آویزان شده باشد، در غیر این صورت، هیچ حرکتی نمیکند. مردمان ایران با گزینش شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان، دقیقا همچون صخره نورد، دستشان به مکان محکمی برای جایگزینی، اطمینان حاصل کرد.
مردمان ایران در دیماه علنا «آلترناتیو» خود را با صدایی رسا و بلند اعلام کردند که آنهم «شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان» هستند. ظهور و حضور و رقم خوردن «آلترناتیو» به معنای قطعیّت نابودی و برچیدن کامل استیلای آخوندی و سپاه است. دقیقا از همین جا بود که حکومت فقاهتی متوجّه شد که اراده مردمان ایران به منظور نابودی حکومت فقاهتی و اسلامیّت شیعه برای همیشه و ابد در ایران، قطعی شده است. اینکه آمریکا و اسرائیل به این روند و خواسته مردمان ایران با اقدام نظامی میتوانستند سرعت دو چندان بدهند، بحث ثانویست. ولی اصل قضیه، خود مردمان ایران هستند و انتخاب آلترناتیوشان [= شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان] که آقای پرپنچی متوجّه آن نشده بود. فراموش نکنید که آمریکا و اسرائیل از همان روز اول گفتند که ما شرایط را مهیّا میکنیم تا خود مردمان ایران به آرزویشان برسند و بساط سیستم الهی را برچینند. مسئله فعلی در این است که پسمانده های حکومت گیوتینی میخواهند بگویند که هیچ اتّفاقی نیفتاده است و همه چیز را تفسیرهای قرآنی-اسلامی میکنند کما فی السّابق. در حالیکه آتشفشان طوفانی مردمان ایران و تداوم جنگ همچنان به جای خود باقی هستند تا به نتیجه نهایی برسند.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

مقاله آقای پرپنجی حاوی یک نکته اساسی است و آن اینکه ترامپ و آمریکا با توقف جنگ و باز کردن باب مذاکره با رژیم اسلامی یک فرصت طلایی در اختیار آن گذاشت تا نفسی تازه کندو برای بقای خود دنبال راههای تازه ای بگردد.

درود بر کیانوش عزیز،
تحشیه ای شایان تامّلات عمیق.

این نوشته بسیار سطحی و نیندیشیده و در ظاهرش یک تحلیل سیاسی مینماید، اما در پس آن، توهّمی از «لحظه نجات» را تولید میکند؛ یعنی لحظه‌ای که گویا تاریخ میتوانست به مسیر دیگری «هدایت شود»، اما با یک «اشتباه مرکزی» از دست رفت. این دقیقاً نقطه‌ای است که باید علیه آن ایستاد. مشارالیه از فرضِ وجودِ یک «نقطه‌ نجات تاریخی». از «روزنه»، از «لحظه تعیین‌کننده»،از «فرصت از دست‌ رفته» سخن میگوید. اما باید پرسید که آیا تاریخ واقعاً روزنه دارد یا ما پس از شکستها، روزنه تولید میکنیم؟. چه کسی حق دارد تعیین کند «لحظه تعیین ‌کننده»، کدام لحظه است؟. اگر هر لحظه میتواند تعیین‌ کننده باشد، آیا این مفهوم اصلاً معنایی دارد یا فقط یک ابزار روایی برای ساده ‌سازی پیچیدگی رویدادهای تاریخ است؟. خطر اینجور صحبتها در این است که تبدیل تاریخ به داستان اخلاقی با نقاط اوج و سقوط ساختگی» تعبیر میشوند. در سراسر متن، یک سوژه‌ بیرونی [= دانای کلّ] دائماً تعیین‌کننده است: آمریکا، اسرائیل، ترامپ، نتانیاهو. باید پرسید که اگر مردم ایران فقط «مفعول شرایط نظامی» هستند، پس سیاست داخلی چه میشود؟. آیا نویسنده محترم، ناخودآگاه مردم را از «فاعل تاریخی» به «ابژه‌ استراتژی خارجی» تقلیل نمیدهد؟. آیا این نوع نگاه، همان چیزی نیست که خودش ادّعا میکند علیه آن است؛ یعنی حذف عاملیّت مردم؟ . منظورم تناقضی اساسیست که میخواهد «رهایی مردم» را توضیح دهد، اما آنان را از ابتدا حذف میکند با توهّم مهندسی انقلاب از بیرون. فرض مرکزی ادّعای نویسنده محترم اینست که فشار نظامی + تخریب ساختار سرکوب = امکان قیام. اما این ادّعا به ساده‌ سازی خطرناک منجر میشود. آیا جامعه انسانی مثل یک سیستم مکانیکی واکنش‌پذیر است؟. چرا فرض میشود «فشار بیشتر» الزاماً به «کنش سیاسی» منجر میشود و نه به ترس، انسداد یا بازتولید اقتدار؟. مشارالیه تصوّر میکند که خشونت خارجی اغلب به انسجام داخلی حکومتهای اقتدارگرا منجر میشود، نه فروپاشی آنها؟ این اعتقاد نویسنده محترم؛ یعنی دچار نوعی فیزیک ‌زدگی سیاست؛ چنانکه گویی سیاست یک معادله فشار - واکنش است.
حذف اخلاق از سیاست در لحظه‌ای که نویسنده محترم بیشترین ادعا را دارد مبنی بر اینکه هدف از جنگ، «رهایی مردم» است، آنهم همزمان با کشتارها و تخریب ساختارهای امنیتی و حذف هدفمند آمران به عنوان ابزار «روزنه سیاسی». آیا رهایی، اگر از مسیر تخریب سیستماتیک انسانهای آمر بگذرد، هنوز «رهایی» است یا صرفاً تغییر قدرت؟. چه کسی مرگ را به «هزینه گذار تاریخی» تبدیل میکند؟. آیا صحبت نویسنده محترم مرز میان تحلیل و توجیه را عمداً محو نکرده است؟. توهّم «لحظه ناب سیاست» در باره حرفهای نویسنده محترم که فرض میکند با وجود یک لحظه آنی، بلافاصله رژیم در آستانه سقوط قرار میگیرد و مردم، آماده قیام‌ هستند و فقط یک تصمیم اشتباه همه چیز را تغییر میدهد، باید عرض کنم که این یک تصور کاملاً مدرن اما بسیار خطرناک است. اگر سیاست همیشه در وضعیت عدم‌ قطعیّت است، چگونه میتوان چنین «نقطه‌های قطعی» را شناسایی کرد؟. آیا این «نقطه‌ها» پس از شکستها بازسازی نمیشوند تا حسّ از دست رفتن معنای بقا را تولید کنند؟. صحبت نویسنده محترم، بیش از آنکه تحلیل جنگ باشد، یک روایت متافیزیکی از فرصت از دست ‌رفته است. بزنگاههای تاریخ به جای شبکه‌ای از نیروها . تبدیل پروسه رویدادها به خط داستانی شده . تحوّل مردم به تماشاگر آماده. تبدیل انفجار قدرت خارجی به عامل نجات یا شکست و «لحظه» تصمیم تاریخ. اما تاریخ چنین چیزی نیست؛ تاریخ نه لحظه دارد، نه روزنه، نه برنامه از پیش هدایت شده.
باید خود مفهوم «فرصت تاریخی» را بازتعریف کنیم. جنگ - هرگونه جنگ -نه یک ابزار ساده تغییر رژیم، بلکه گشایش میدانهای پیچیده‌ای از ترس، امید، بازدارندگی و بازتولید قدرت است. هیچ نقطه‌ای در آن ذاتاً «لحظه رهایی» نیست؛ بلکه هر لحظه همزمان حامل امکانهای متضاد است. فروپاشی، انسجام، انفعال یا انفجار. در چنین شرایطی، خطای اساسی سیاستورزی بیرونی این است که تصور کند جامعه انسانی را میتوان از بیرون به آستانه «کنش تاریخی» رساند. جامعه نه یک موتور تحت فشار؛ بلکه یک میدان زنده از حافظه، ترس و عقلانیتهای پراکنده است. فشار نظامی میتواند ساختارهای قدرت حاکم را تضعیف کند، امّا نمیتواند به‌ صورت خطی به کنش جمعی منجر شود. از این دید، مسئله اصلی نه «اشتباه یک تصمیم سیاسی»؛ بلکه خودِ تصور تصمیمپذیری رویداد تاریخی است. تاریخ به ندرت در قالب لحظه‌های شفاف تصمیمگیری حرکت میکند؛ بلکه بیشتر در لایه‌های تدریجی تغییر مییابد که تنها پس از وقوع، به شکل «لحظه‌های تعیین‌کننده» بازخوانی میشوند.
در مورد جمهوری اسلامی نیز، بقا نباید به‌سادگی معادل پیروزی فهمیده شود؛ ولو بوقهای مساجد و منابر تبلیغاتی حکومتی چنین بگویند و بنویسند. بقا در نظامهای سیاسی اقتدارگرا اغلب نه نشانه قدرت؛ بلکه نشانه ظرفیت سازگاری با بحران است؛ یعنی ظرفیتی که میتواند همزمان نشانه فرسایش درونی نیز باشد. امّا این فرسایش، برخلاف تصور خطی، الزاماً به گذار سیاسی منجر نمیشود. ممکن است به تثبیت موقت، بازتوزیع قدرت درونی یا حتّا سخت ‌تر شدن ساختار سرکوب بیانجامد. در این میان، نقش نیروهای خارجی اگر چه تعیین‌ کننده و اساسی است، اما هرگز جایگزین پویایی درونی یک جامعه نیست. هیچ مداخله‌ای- حتّا اگر با نیّت گشودن فضاهای سیاسی انجام شود - نمیتواند به جای کنش سیاسی درونزا بنشیند؛ زیرا سیاست، در نهایت، نه در تخریب ساختارها؛ بلکه در شکلگیری اراده جمعی برای ساختن بدیلها معنا پیدا میکند [= شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان به حیث عالی ترین بدیل زنده و کارگزار و آماده جایگزینی]. بنابر این اگر چیزی در این میان از دست رفته باشد، نه «روزنه‌ای تاریخی»، بلکه تصور ساده‌انگارانه از وجود چنین روزنه‌ای است؛ گویی تاریخ، لحظه‌ای دارد که اگر درست هدایت شود، به رهایی منتهی میشود. در حقیقت، سیاست نه هنر استفاده از لحظه‌های استثنایی؛ بلکه فهم پیچیدگی لحظه‌های عادی است؛ یعنی لحظه‌هایی که در ظاهر، هیچ چیز در آنها رخ نمیدهد، اما در عمق، امکانهای واقعی و کلیدی آینده در آنها شکل میگیرد [= شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی خواهان].

شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان