مریم سطوت : ما باید گفت‌وگو را از قبل از سرنگونی شروع می کردیم

مریم سطوت، فعال جمهوری‌خواه، در پنل احزاب کنگره آزادی ایران در رابطه با نقش گفت‌وگو سخن گفت. او با اشاره به وجود اختلافات و تفاوت نظرها، گفت: «باید بدون تلاش برای حذف اختلاف‌ها و تفاوت‌ها برای مدیریت آن تلاش کنیم. عدم عضویت ما در احزاب یا انشعاب‌های درون احزاب ناشی از همین عدم مدیریت اختلاف‌هاست.»
این فعال جمهوری‌خواه ادامه داد: «برخی می‌گویند بگذارید از جمهوری اسلامی عبور کنیم، بعد گفت‌وگو کنیم. اما آن‌ها که انقلاب ۵۷ را به یاد دارند به خوبی می‌دانند که از فردای انقلاب دیگر فرصتی برای گفت‌وگو نیست. ما باید گفت‌وگو را از دیروز شروع می‌کردیم.»
جلیل شرهانی، از حزب تضامن دموکراتیک اهواز، سخنانش با لزوم عادت کردن گوش‌ها به لهجه عربی هموطنان آغاز شد. او در رابطه نقش «احزاب ملیت‌ها» در روند دموکراتیک احزاب صحبت کرد. به گفته جلیل شرهانی نخستین گام در این مسیر شناسایی رسمیت است. به گفته او نیروهای سیاسی باید پیش از هرچیز یک‌دیگر را به رسمیت بشناسند. نه فقط به عنوان بازیگران سیاسی بلکه نماینده هویت‌ها و تجربه‌های تاریخی متفاوت.
او تاکید که به رسمیت شناختن نیروهای مرکز و پیرامون پیش‌ شرط هر پروژه بدیل در ایران است. او با اشاره به نیاز به آلترناتیو متکثر گفت نیازمند تشکیل یک بلوک سیاسی حول یک افق مشترک برای عبور از این وضعیت هستیم.
پرویز نویدی، عضو هیئت سیاسی حزب چپ ایران، گفت: «تنها راه ایجاد تغییر در ایران و ایجاد یک نظام دموکراتیک، سکولار و جمهوری‌خواه، تشکل است.»
او اضافه کرد: «از ما در مورد آلترناتیو سوال می‌پرسند، ما نمی‌توانیم و نمی‌خواهیم فردی را معرفی کنیم. ما ساختار جایگزین جمهوری اسلامی را به عنوان آلترناتیو معرفی می‌کنیم.»
این فعال سیاسی چپ‌گرا ادامه داد: «جامعه ایران از اقشار، طبقات، ملیت‌ها و … مختلف تشکیل شده است که بازتاب آن را باید در احزاب و تشکل‌ها دید.»
افشین افشین‌جم، کنشگر حقوق بشر، با تاکید بر دموکراسی‌خواه بودن، گفت: «ما تا به امروز اپوزیسیون قدرتمند نداشتیم. با حضور متکثر در چنین جمع‌هایی می‌توان به قدرت لازم رسید.
او افزود: «نه جمهوری‌خواهان به تنهایی و نه پادشاهی‌خواهان به تنهایی می‌توانند زمینه سقوط جمهوری اسلامی را فراهم کنند. اما اگر حضور و وجود یکدیگر را به رسمیت بشناسیم، می‌توانیم به نتیجه‌ای جز آنچه ونزوئلا، عراق، سوریه و … رسیدند، برسیم.»
حمید تقوایی، دبیر کمیته حزب کمونیست کارگری، از آزادی سخن گفت. او با اشاره به سرکوب تاریخی اقوام ایرانی، بر لزوم رفع هر‌گونه تبعیض ملی، اجتماعی و اقتصادی تاکید کرد. حمید تقوایی افزود که باید از جدایی طلبی رفع جرم انگاری شود، گفت: «ما داوطلب ایرانی بزرگ و جامع و مانع هستیم اما داوطلبانه نه به زور لشکر کشی.»
او اضافه کرد اگر حقوق و آزادی‌های مدنی تمامی افرادی که در این جغرافیا زندگی می‌کنند، تضمین شود، نباید نگرانی از احزاب جدایی طلب داشت و خواست: «به اصول آزادی و برابری برگردیم.»
بهروز چمن‌آرا، محقق ایران‌شناس و مطالعات کردی، سخنانش را با تاکید بر لزوم تغییر زبان به «زبان و ادبیات آزادی» سخن گفت. او به نشانه‌های اقتدار در زبان فارسی اشاره کرد و گفت: «ادبیات ما همچنان زبان سرکوب، حذف و نادیده گرفتن است.» این محقق اضافه کرد: «ما برای آزادی برای وحدت در عین کثرت نیازمند یک زبان تازه هستیم.»
علیرضا اردبیلی، عضو هیئت مدیره کانون دموکراسی آذربایجان، احزاب سیاسی را ستون‌های نگهدارنده دموکراسی خواند. او تاکید کرد که دموکراسی نه صرفا مجموعه‌ای «انتخابات» که یک معماری پیچیده از نهادها، قواعد و روند‌ها هست که در آن احزاب مردم را به قدرت پیوند می‌زند. 
به گفته او احزاب رقابت را سطح شخصی و فرد محور به سطح برنامه محور بهبود می‌بخشد. اردبیلی افزود: «دموکراسی یک پدیده فصلی نیست و بدون تداوم نمی‌تواند پایدار باقی بماند و این احزاب هستند که این تداوم را تضمین می‌کنند. آن‌ها حافظه‌های جمعی هستند و تجربه دستاوردها و خطاها را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کنند.»
عبدالرحمان حیدری، سخنگوی جنبش ملی دموکرات عربی الاحواز، در مورد فعالان حزبی عرب، ضمن اشاره به تاریخچه تشکیل احزاب عربی اهواز گفت: «خواست ما حق تعیین سرنوشت ملت عرب الاحواز است.
او ادامه داد: «ما امروز در رابطه با خاک، مرز و جغرافیا سخن نمی‌گویم. در مورد انسان‌ها سخن می‌گویم. انسان‌هایی که حق‌دارند آزاد زندگی کنند. به زبان مادری خود سخن بگویند. فرهنگ خود را حفظ کنند و در تعیین سرنوشت خود مشارکت داشته باشند. واقعیت این است که این جغرافیای سیاسی، سرزمین یک ملت واحد نیست. بلکه متعلق به مجموعه‌ای از ملت‌ها و هویت‌های گوناگون است. عرب‌ها، بلوچ‌ها، ترک‌ها، کردها، ترکمن‌ها، لرها، پارس‌ها و دیگر ملت‌های ایران که هریک دارای تاریخ و هویت مستقل خود هستند و پذیرش این موضوع نه تهدید بلک فرصتی برای عدم تکرار خطاهای گذشته است.»
عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان، که نتوانسته بود در این کنگره شرکت کند، با پیامی مکتوب گفت: «این نشست نه در ضدیت با این و آن بلکه محصول ضرورت وجود یک نهاد دموکراتیک کثرت‌گرا در صحنه سیاسی امروز ایران است. جای خالی چنین نهادی از مدت‌ها پیش احساس می‌شد و این کنگره تلاشی‌است در راه کمک به شکل‌گیری چنین نهادی.»

سعید دهقان، وکیل و فعال حقوق بشر، پنل «عاملیت شهروندان و حمایت جامعه بین‌المللی» را با سخنانی در رابطه با جنگ و نقض حاکمیت ملی آغاز کرد. او با اعتراض به کشته شدن غیر نظامیان و انتقاد از نقض حاکمیت ملی شهروندان به واسطه تجاوز خارجی، خبر از آن داد که ساختار این پنل تغییر یافته و از دو نفر موافق و مخالف جنگ در ابتدا صحبت خواهد کرد.

نگین شیرآقایی، بنیانگذار «شبکه آزادی»، پنل جنگ را با حضور محمد رهبر، روزنامه نگار و شکریه برادوست، حقوق زنان، اداره کرد. گفت‌وگو با این سوال شیرآقایی آغاز شد: «من به عنوان یک فمینیست با جنگ مخالفم اما شاهد آن هستم که هر روز عزیزان ما به دلیل سبعیت جمهوری اسلامی از دست می‌روند و به همین دلیل پاسخی به این سوال ندارم که جنگ آری یا نه»

محمد رهبر، روزنامه نگار، در این رابطه گفت: «مردم ایران از دو سمت فریب خوردند. اولی نوستالژی و وعده بازگشت به گذشته و دیگری نفرت. همچنین به دنبال راه میان‌بر هستیم. در چنین شرایطی من خیلی عملگرایانه به جنگ نگاه می‌کنم.» او ادامه داد: «یک‌ماه است که جنگ شروع شده و جمهوری اسلامی سقوط نکرده است. برای مقاومت طولانی‌تر هم برنامه ریزی کرده است. البته ممکن است آمریکایی‌ها وارد ایران شوند و حتی پیروز شوند اما پس از آن چیزی از ایران باقی نخواهند ماند. ما باید همین الان برنامه ریزی کنم برای ماه‌های آینده که چطور باید به شهروندان ایرانی غذا و دارو برسانیم.»

نگین شیرآقایی از او پرسید: «همین الان اگر جنگ متوقف شود، جمهوری اسلامی کشتاری به راه می‌اندازد که به اندازه جنگ ممکن است قربانی داشته باشد.» رهبر پاسخ داد: «چیزی که از مردم دریغ شد اراده ملی است. این در حالی‌ست که جنبش سبز توانست موجب ریزش نیرو در داخل نظام شود و جنبش «زن،زندگی،آزادی» توانست جمهوری اسلامی را از خاک‌ریز حجاب به عقب براند.»

شکریه برادوست در پاسخ به محمد رهبر گفت: «هیچ کس موافق جنگ و کشتار نیست. اما باید به دنبال راه‌حل گشت. مردم در ابتدا به دنبال تغییر و اصلاح بودند. شهروندان به جمهوری اسلامی بارها و بارها فرصت دادند اما این نظام نشان داد که هیچ تمایلی به اصلاح نداشتند. فراموش نکنید که عدد قابل توجهی از مردم در داخل ایران به رغم لمس واقعیت جنگ، از این جنگ‌ها استقبال می‌کنند.»

او ادامه داد: «جنگ تبدیل به راه‌حل شده است نه انتخاب.»