حمله یا محاصره جزیره خارک و پیامدهای آن برای ایران و منطقه / البرز سلیمی هشدار هفتم البرز سلیمی

دروود بر آقای سلیمی گرامی،
اندکی صحبتها از همین دو و برها.

من در باب گفته‌ های اقتصادی شما چندان درنگی نمکنم؛ نه به این دلیل که اقتصاد، موضوعی بی ‌اهمیت است؛ بلکه بدان سبب که هر کس اندکی با مبانی این دانش آشنا باشد، میداند که نوسانهای بازار، پیچیدگیهای ساختاری اقتصاد و پیامدهای گاه پیش ‌بینی‌ ناپذیر آن، امری بدیهی است. اقتصاد، همچون رانندگی در جاده‌ای یکنواخت نیست که بتوان با سرعتی ثابت و دنده‌ای معیّن پیش رفت؛ گاه در سطح صاف یک اتوبان آسفالت‌شده حرکت میکنیم و گاه ناگهان به پیچ ‌و خم‌های گردنه‌ای چون کندوان میرسیم، با سربالاییها و سرازیریهایی که ناگزیر بر سرعت، بر دنده، و بر تمام شیوهٔ حرکت تأثیر میگذارند. این تمثیل را هر دانشجوی مبتدی اقتصاد نیز میتواند دریابد.
من ترجیح میدهم به چند مسئله اساسیتر در سخنان شما بپردازم.

نخستین پرسش من ساده است، اما در عین حال، تعیین‌کننده: مخاطب شما کیست، آقای سلیمی؟ آیا مردم درونمرزی را خطاب میکنید؟ یا آن باقیماندهٔ سفّاکانی را که دیر یا زود از صحنهٔ تاریخ ایران زدوده خواهند شد؟ یا ایرانیان برونمرزی را که امروز، دست‌کم بخش بزرگی از آنان، پژواک صدای قربانیان قتل‌عامها و سرکوبهای این دهه‌ها شده‌اند؛ مخصوصا دیماه؟ به راستی مخاطب شما کیست؟ حتّی اگر بپذیریم که شما مخاطبی دارید، پرسش دیگری ناگزیر پیش می‌آید: آیا اصلاً ایران، اقتصادی دارد که کسی نگران اختلال در آن باشد؟
شما مینویسید: «هرگونه اختلال در فعالیت آن میتواند اقتصاد کشور را با ضربه‌ای سنگین روبه‌رو کند»
اما این «ضربهٔ سنگین» به کدام اقتصاد وارد میشود؟ آیا از اقتصادی سخن میگویید که گویی در حدّ و اندازهٔ اقتصادهای پیشرفته‌ای چون ژاپن، چین، آمریکا یا آلمان است؟ واقعیت اما چیز دیگری است. آنچه در ایران طی نزدیک به نیم قرن گذشته شکل گرفته، بیشتر به ویرانه‌ای سازمان‌یافته شباهت دارد تا به اقتصادی زنده و مولّد. حکومتی که از نخستین روزهای استقرار خود، نه در اندیشهٔ آبادانی میهن، بلکه در اندیشهٔ غارت آن بوده است، چگونه میتواند مدعی پاسداری از اقتصادی باشد که خودش بنیانهایش را فرسوده و سرمایه مادّی و معغنوی آن را قتل عام کرده است؟ پس باز می‌پرسم: کدام اقتصاد را در نظر دارید، آقای سلیمی؟ آیا در عالم خیال سیر میکنید و هر از گاه برای خالی نبودن عریضه چیزی می‌نویسید؟ یا بیدارید، اما چنان خیره به نقطه‌ای نامعلوم که دیگر هیچ چیز را نمیبینید؟ زیرا انسان در حالت خیره‌ن گری، در حقیقت نابینا میشود. در جای دیگری مینویسید: «از دید برخی استراتژیست‌ها میتواند بدون ورود به جنگی گسترده، فشار اقتصادی قابل توجهی بر ایران وارد کند.»
پرسش بدیهی این است: ا “برخی استراتژیست‌ها” چه کسانی‌اند؟ در کدام سنت فکری ایستاده‌اند؟ در کدام اثر مکتوب یا تحلیل مستند، چنین نظری را صورتبندی کرده‌اند؟ اگر کسی بیاید و ادعا کند که برخی فیزیکدانان معتقدند زمین به شکل ذوزنقه است و هنگام گردش به دور خورشید به صورت لوزی درمی‌آید، آیا خواننده حق ندارد بپرسد: کدام فیزیکدانان؟ در کدام مقاله یا کتاب؟ من میپرسم که چرا در عرصهٔ سیاست و تحلیل، چنین آدرسهای مبهم و نخودسیاهی داده میشود؟ حتّی اگر بپذیریم کسانی در جایی چنین گمانه‌هایی زده باشند، پرسش اساسی باقی میماند: گمانه‌ها چه نسبتی با سرنوشت ملتی دارند که نزدیک به نیم قرن در چنگال یکی از خشن‌ترین نظام‌های سرکوبگر گرفتار آمده است؟
ملتی که در بسیاری از لحظات تاریخ معاصر خود، حتی مجال پلک زدن نیز از او دریغ شده است.
شما همچنین می‌نویسید: «معادلات امنیتی منطقه تنها به یک یا دو بازیگر محدود نیست». اما اجازه دهید اندکی در همین واژهٔ «بازیگر» درنگ کنیم. چرا در ادبیات رایج سیاسی، سیاست همچون صحنهٔ تئاتری تصویر میشود که در آن «بازیگران» در حال ایفای نقش‌ هستند؟ آیا این زبان، خود نشانه‌ای از نوعی نگاه ایدئولوژیک نیست که سیاست را به نمایش تقلیل میدهد؟ جالب آنکه بسیاری از کسانی که دیگران را «بازیگر» مینامند، هرگز این واژه را دربارهٔ خود به کار نمیبرند. چرا دیگران بازیگرند، اما شما و همفکرانتان کنشگران واقعی؟ اگر سیاست نمایش نیست، پس سیاست چیست؟ چرا کسانی که مدعی کنش سیاسی‌ا هستند، هرگز به مردم نشان نمیدهند که سیاست در معنای اصیل خود چه تفاوتی با همین «بازیگری» دارد؟ سیاست در گفتار و کردار شما چگونه معنا میشود؟ و چرا نشانه‌های روشن آن در عرصهٔ واقعیت به ندرت دیده میشود؟
و سرانجام مینویسید: «ضروری است که سیاست‌گذاری‌های داخلی و خارجی کشور به گونه‌ای تنظیم شود که از ورود به چنین چرخهٔ خطرناکی جلوگیری کند.» بسیار خوب؛ اما این جمله تنها زمانی معنا دارد که به پرسشی ساده پاسخ داده شود:
چه کسی باید این سیاست‌ها را تنظیم کند؟ آیا همان ساختاری که در کمتر از ده ساعت میتواند ده‌ها هزار انسان را به کام مرگ بفرستد، واجد آن خرد سیاسی است که بخواهد «سیاست‌گذاری داخلی و خارجی» را سامان دهد؟ اجازه دهید صریح بپرسم: شما در اندیشهٔ نجات این نظام هستید یا در اندیشهٔ پایان آن؟ زیرا تا زمانی که این پرسش بنیانی روشن نشود، سخن گفتن از «اقتصاد کشور» و «تنظیم سیاستهای داخلی و خارجی اش» بیشتر به نوعی تعلیق در زبان میماند تا مواجهه‌ای صادقانه با واقعیت. واقعیت تلخ اما این است: آنچه امروز ایران نامیده میشود، در بسیاری از وجوه خود نه یک اقتصاد سامان‌یافته، بلکه معدنی است در دست گروهی غارتگر؛ یعنی قدرتی که برای ارضای جاه‌طلبیهای خویش، نه تنها آیندهٔ یک ملت، بلکه گاه حتی فرزندان خود را نیز قربانی میکند. در نتیجه، پرسش آغازین همچنان پابرجاست، و شاید مهم‌ترین پرسش همه باشد:
آقای سلیمی، شما چه چیزی را میخواهید نجات دهید؟. مردم میهن خود را؟ یا حکومتگرّان سفّاک و خونریز را؟. شما دقیقاً کجا ایستاده‌اید؟ در قلمرو خواب و خیال؟ یا در برابر واقعیتی که به سبب خیره شدن طولانی به آن، دیگر دیده نمیشود؟ و شاید فلسفهٔ سیاست از همین ‌جا آغاز شود: از لحظه‌ای که انسان جرئت میکند پیش از هر تحلیل و نسخه‌ای، نخست جایگاه خویش را در برابر حقیقت روشن کند.

شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان