ایران در آستانه آشوب: میان جنگ و آینده‌ای نامعلوم

Kiya Chahzad

Mike Nader

Ario Yaghoubvand

Nosratollah Kousha

Kia Rostami

دروود بر آقای فرّخی گرامی،
حوصله جرّ و بحث ندارم؛ زیرا جنابعالی اصلا نمیدانید بحث یعنی چه!

از اینکه که خودتان را پشت نقاب «مردم» موهوم ؛ یعنی مردمی که نه چهره دارند و نه صدا، جز آنچه در مخیله شما ساخته و پرداخته شده، پنهان میکنید و همان نام جعلی را چماق میسازید تا بر سر مردم واقعی ایران بکوبید، حقیقتاً باید تأسف خورد. مردمی که در خیابان، در خانه، در کوچه، و در گستره دیاسپورای ایرانی با فریادی به وسعت تاریخ ایستاده‌اند، برای شما یا توهمند یا پروژه؛ یا ابزارند یا سناریو. هیچ‌گاه حتی صَنّاری ارزش برای شعور و ارجمندی آنان قائل نبوده‌اید و نیستید. همان لحن تحقیر، همان نگاه قیّم‌مآبانه، همان بی ‌اعتمادی مزمن به ملّت؛ گویی نسخه‌ای کم ‌رنگ از ادبیات اقتدارگرایان است. شما هر حرکت را «اتاق فکر بین‌المللی» مینامید، هر اعتراض را «توطئه»، و هر همبستگی را «شعار». این ذهنیت، بیش از آنکه افشاگر قدرتهای پنهان باشد، رسواکننده ناتوانی شما در دیدن واقعیت عریان اجتماعی است. واژگان کلیشه‌ای را همچون نقل و نبات تکرار و مصرف میکنید، بی‌آنکه لحظه‌ای از خود بپرسید این همه تکرارِ بی‌ استدلال، جز طنین پوچ در اتاق بسته ذهن، چه ثمری داشته است؟
«جامعه‌ای تقسیم‌شده»
کدام جامعه؟ جامعه مدعیان قدرت ‌طلبی که نام اپوزیسیون را یدک میکشند؟ یا مردمی که در کلیت وجودی‌ شان علیه حکومت فقاهتی ایستاده‌اند؟ اگر ملتی یک ‌صدا فریاد میزند، اگر درون و برون مرز در یک خواست مشترک به هم میپیوندند، این را چگونه میتوان «تقسیم» نامید؟ تقسیم در کجاست: در متن مردم، یا در تحلیل شما که از درک پیوندهای عینی مردم ناتوان است؟
«نظام میتواند رفتار خود را تغییر دهد، اما ماهیتش باقی بماند»
این دیگر نه تحلیل سیاسی، که بازی با الفاظ است. حکومتی که دوامش بر سرکوب ساختاری بنا شده، چگونه میتواند صرفاً با «تغییر رفتار» از بحران عبور کند و ماهیت استبدادی‌اش دست‌نخورده بماند؟ آب اگر خیس نکند، دیگر آب نیست. نظامی که فلسفه بقایش بر حذف و انقیاد استوار است، با چند جابه‌جایی صوری، متحول نمیشود؛ تناقض را نمی‌توان با واژه آراست و خود را فریب داد و دیگران را احمق پنداشت.
«پرهیز از خلأ قدرت»
این هراس از «خلأ» بیشتر شبیه ترس کسانی است که مردم را صغیر میپندارند. مگر جامعه ایران تهی از نیرو، اندیشه، تخصص و شجاعت است؟ این همه انسان آگاه و مسئول در کجای معادله شما جای میگیرند؟ چرا تصور میکنید بد.ن ‌نسخه‌های شما، کائنات فرو میپاشد؟ تجربه تاریخی نشان داده است که ملتها در بزنگاهها، از دل بحران، نظم نوی خویش را می‌آفرینند؛ نه با قیمومیت تحلیل‌گران بدبین و شعار مزخرف اراده جمعی که معلوم نیست چیست؟.
«ملت یکپارچه شعاری بیش نیست»
ملت ایران، در ژرفای تاریخی و فرهنگی خود، همواره شبکه‌ای درهم‌تنیده از پیوندها بوده است. آن‌که این همبستگی را انکار میکند، یا چشم بر واقعیت میبندد یا از آن بیم دارد. اختلاف نظر طبیعی است؛ اما انکار همبستگی بنیادی، بیش از هر چیز، فرافکنی ذهنی است که انسجام را برنمیتابد.
«خطر تبدیل منازعه خارجی به درگیری داخلی»
وقتی مردمی از جهان یاری می‌طلبند، آن را «وابستگی» نامیدن، توهین به شعور آنان است. مرز میان همبستگی جهانی و قیمومیت خارجی را مردم بهتر از شما میشناسند. شما کیستید که این‌چنین با جسارت، ملتی را آلت دست بیگانه بخوانید؟ احترام به ارجمندی و شرافت وجودی ملی، پیش شرط هر تحلیل مسئولانه است.
«جنگ میهنی»
این تعبیر، یادگار ادبیات تمامیتخواه قرن بیستم است؛ جایی که هر اعتراض داخلی، خیانت نامیده میشد. مبارزه مردم با استبداد، جنگ داخلی نیست؛ تقابل جامعه با ساختار سرکوب است. خلط این دو، یا از ناآگاهی است یا از بد خواهی.
«سناریوهای هدایت‌شده از خارج»
شما در سیاره توطئه ساکنید؛ جایی که هر رخداد، دستی نامرئی دارد و هر اراده‌ای، عروسکی پنهان است. اگر همه‌ چیز «هدایت‌شده» است، پس جایگاه اختیار مردم کجاست؟ تفاوت این جبرگرایی با تقدیرگرایی مذهبی چیست؟ هر دو، شعور و فهم و نیروی تمییز و تشخیص انسان را منحل میکنند؛ یکی در مشیت الهی، دیگری در اتاق‌های خیالی قدرت.
«مدل‌های وارداتی»
اگر مخالفتی دارید، صریح بگویید. شفافیت فضیلت است. مدل بومی مورد نظر شما کدام است؟ نام ببرید. نقد کنید. استدلال بیاورید. سیاست، میدان ایهام و کنایه نیست؛ عرصه مسئولیت ‌پذیری است.
«حافظه تاریخی عمیق»
حافظه تاریخی ایرانیان، بیش از هر چیز، یادآور لحظاتی است که بی ‌مایگان بر صدر نشستند و شایستگان به حاشیه رانده شدند. تاریخ، آینه است؛ اما آینه برای دیدن است، نه برای تحریف تصویر. اگر مدعی این حافظه‌اید، نخست از خود بپرسید چرا هنوز در تشخیص سره از ناسره درمانده‌اید.
«اتاقهای قدرت بین‌المللی»
این تعبیر مبهم، بیش از آنکه تحلیلی ژرف باشد، پناهگاهی برای ذهنی است که از پذیرش پیچیدگی واقعیت میگریزد. اگر همه ‌چیز محصول آن اتاقهاست، پس شما چرا مینویسید؟ چرا مردم را خطاب میکنید؟ جامعه‌ای که مطلقاً مقهور است، موضوع تحلیل نیست؛ موضوع شماتت سطح نافرهیختگی و بیسوادی آدمهایی امثال شماست. اما ایران امروز، صحنه آگاهی و بیداری عمیق فرهنگی است، نه صحنه تسلیم و تقلید و متابعت.
در پایان، مسئله نه اختلاف نظر، که فقدان احترام به شعور جمعی است. ملتی که هزینه میدهد، خون میدهد، فریاد میزند، نیازی به قیّم ندارد. آن‌ که هنوز مردم را کودک میپندارد، پیش از هر چیز باید در آینه بنگرد و بپرسد: مشکل از واقعیت است، یا از عینکی که سالهاست بر چشم نهاده است؟
شاد زی و دیر ززی!
فرامرز حیدریان

.