بازخوانی اشتباه ۵۷ در سیاست امروز!

نگاهی است وارونه به انقلاب پنجاه و هفت.اقای چرندابی تصویری دروغین ازظرفیت رژیم شاه برای اصلاحات ارائه می‌دهدو سیاستهای کلی آن رژیم رانادیده گرفته است.رژیم شاه در چهارچوب دولتهای جهان سومی وابسته به گرایشات راست جهان سرمایه داری امپریالیستی قرارداشت.رژیمهایی که بازورکودتا بقدرت میرسیدندوجزبازورکنارنمیرفتند.ودرواقع برای ادامه حاکمیت خودگریزی ازاستبدادنداشتند.مسئله ضرورت های تحقق یک نظام ملی/دموکراتیک ازانقلاب مشروطیت تا مقطع انقلاب پنجاه و هفت انکارناپذیر است.رژیم شاه در چهارچوب نظام‌های جهان سومی وابسته کدام تمایل راازروی اختیار برای پاسخگویی به مطالبات دموکراتیک نشان می‌داد که مورد حمایت روشنفکران زمانه قرارنگرفت؟وکسانی که مثل خلیل ملکی،نیکخواه ولاشایی طبق طرح پیشنهادی شما ازحکومت طرفداری کردن چه نقش وتاثیری داشتند؟اتفاقارژیم به حدی از آلوده کی وگندیده گی رسیده بود که هرکس به سمتش حرکت می‌کرد آلوده وبدنام وبلااثرمی شد.درست است که روشنفکران آن زمان روحانیت سیاسی ،خمینی وکتاب حکومت اسلامی ونظریه ولایت فقیه انراجدی نگرفتندولی هرگزهم راه خودرا ازسویه مطالبات ملی دموکراتیک به بیراهه استبدادسیاسی کج نکردند.مقاسه امروزه آن روزگار هم مقایسه درستی نیست.اتفاق نیروهای چپ و جمهوری خواه درعدم حمایت ازتقلاهای سلطنت طلبان برای بازپس گیری قدرتی که درواقع خودشان عامل واگذاری آن به روحانیت ،بودندوحالادوباره میخواهندانراپس بگیرند،امری دقیق و درست است.ماان زمان امکانات ارتباطی این زمان رانداشتیم،درکارزارفعالیتهای سیاسی هم ناپخته بودیم.ولی امروزبایاری شبکه های ارتباطی کتابچه ولایت سلطنت طلبان را جدی میگیریم.دراین دفترچه راهنما که چیزی شبیه نبردمن هیتلرراتداعی میکند،همه تمایلات وحسابی کتابهای آنها بیان شده است.عجیب است که شماانراسبک می شماریدوخطای سال پنجاه و هفت را نادیده میگیرید.گذشته ازاین مانیفست سیاسی حیرت انگیز است که برخوردمیدانی سلطنت طلبان با مخالفان ومنتقدانشان رابانحوه برخوردچپ ها و جمهوری‌خواهان هم سنگ قرار میدهید.انهاباچه زبانی باید بگویند که نه دغدغه استقلال سیاسی دارندونه دغدغه دموکراسی؟انهم درعصری که هنوز دولت/ملت سنگ بنای نظام بین المللی است.به نظرشماحرب توده بیشتر به شوروی وابسته بودیاسلطنت طلبان به اسراییل وامریکا؟شماقصدداریدکه اثبات کنید پهلوی چیان از سقوط رژیمشان درس گرفته اندوخطاهای آن زمان راتکرارنمیکنند.شمایک دلیل برای این ارزیابی خودارائه دهید.درحالی که ده هادلیل علیه آن وجوددارد.شمانشان دهیدکه آنهاهم مثل چپ هایک انتقادجدی از سیاستهای رژیم گذشته خودراپذیرفته اند.حداقل تجربه جریانات اخیر می بایست برای مابسیارهشداردهنده باشدومسئولیت ناپذیری واقتدارگرایی این جریان را روشن کرده باشد.شماعلاقه نداریدازانهابپرسیدبراساس کدام ارزیابی عینی ازتوازن قواهواداران خودرابه تسخیر قدرت تشویق کردیدوکشتاررافاجعه امیزتزترکردید؟ازانهانمی خواهیدبپرسیدبرای جبران این عدم توازن قواچرابه دروغ،عوامفریبی توهم افکنی دست زدید؟من چیزی از ماهیت طبقاتی این نیرونمی گویم که فرضااگربقدرت رسیدن چه نظام اقتصادی رامستقرمیکنندوتوده های مردم زحمتکش درنظام اقتصادی انهاچه جایگاهی خواهند داشت.ولی شما لازم نمی‌دانید ازاین دوستان خودچیزی بپرسید؟

با احترام به تغییرات احتمالی در مواضع فکری شما، که می‌تواند نشانه‌ای از پویایی اندیشه باشد، مسئله اینجا نه تغییر موضع، بلکه شیوه استدلال در تحلیلی است که درباره نسبت میان وقایع سال ۱۳۵۷ و وضعیت کنونی ارائه می‌دهید. در این تحلیل ادعا می‌شود که خطای اصلی نیروهای سیاسی در آن زمان، عدم ایستادگی در کنار «حاکمیت مستقر» بوده است. این تفسیر، که نتیجه می‌گیرد برای تکرار نکردن آن اشتباه باید از یک آلترناتیو مشخص در برابر بدیلی نامطلوب حمایت کرد، با ساده‌سازی یک مسئله پیچیده تاریخی، با چند اشکال مفهومی و استنتاجی مواجه است.
نخست آنکه، چنین برداشتی از «اشتباه ۵۷» دیدگاه مسلط در ادبیات تحلیلی انقلاب نیست. بخش مهمی از تحلیل‌های تاریخی، وقوع انقلاب را حاصل مجموعه‌ای از عوامل ساختاری—از بحران مشروعیت سیاسی تا شکاف‌های اجتماعی و اقتصادی—و عوامل جهانی می‌دانند، نه صرفاً نتیجه «ایستادن یا نایستادن» نیروهای سیاسی در کنار نظام وقت. حتی چهره‌ای مانند داریوش همایون نیز، با وجود دفاع از اصلاح‌پذیری نظام پیشین، تحلیل خود را به چنین تقلیل تک‌عاملی فرو نمی‌کاست.
دوم آنکه، تعمیم این تفسیر به وضعیت کنونی بر پیش‌فرضی استوار است که خود محل مناقشه است: اینکه وظیفه نیروهای دموکرات در شرایط بحرانی، دفاع از «حاکمیت مستقر» یا یک آلترناتیو مشخص است. حال آنکه از نظر منطقی، مخالفت با یک آلترناتیو سیاسی الزاماً به معنای حمایت از وضع موجود نیست.
مسئله تعیین‌کننده در گذارهای سیاسی، نه وعده‌های اعلامی نیروها، بلکه وجود سازوکارهای نهادی برای مهار تمرکز قدرت است: تفکیک قوا، پاسخگویی، نظارت، و تضمین انتقال قدرت. بدون پاسخ روشن به این پرسش‌ها، حمایت بی‌قید از هر نیروی سیاسی—صرف‌نظر از شعارهای آن—بیش از آنکه درس‌آموزی از تجربه ۵۷ باشد، می‌تواند تکرار همان منطق اعتماد بدون تضمین نهادی تلقی شود.
اگر قرار است از تجربه ۵۷ درسی گرفته شود، این درس نه ضرورت حمایت از هر حاکمیت یا آلترناتیو، بلکه ضرورت مطالبه تضمین‌های نهادی از هر مدعی قدرت است. فروکاستن این تجربه تاریخی به یک توصیه سیاسی فوری، بیش از آنکه تحلیلی راهگشا باشد، به ساده‌سازی مسئله می‌انجامد. بقول آقای هودشتیان، در قرن 21، زمان رهبری بلامنازع سپری شده است.

اتفاقا تحلیل بر پیش‌فرض غلط استوار نیست؛ بلکه این شما هستید که اصرار دارید با وارونه‌خوانی و قرائتی نادرست از تاریخ، به همان روایت مخدوش ادامه دهید. من آگاهانه نمونه‌های لاشائی و نیکخواه را مطرح کردم تا حساسیت بیشتری نسبت به تز اصلی بحث ایجاد شود. با این حال، مصداق‌های روشن‌تر دقیقاً افرادی چون صدیقی و شاپور بختیار بودند که در برابر جنبش اسلامی، به دفاع از نظام پهلوی برخاستند.
شرط صدیقی برای پذیرش نخست‌وزیری، ماندن شاه در ایران بود؛ و این یعنی حفظ نظام پادشاهی و تلاش برای اصلاح آن از درون. بختیار نیز در شرایطی که کشور در آستانه فروپاشی قرار داشت، نخست‌وزیری دولت شاهنشاهی را پذیرفت، در مجلس به بقای همان نظام سوگند یاد کرد و تلاش خود را ــ که متأسفانه به نتیجه نرسید ــ آغاز نمود. این در حالی بود که تقریباً تمام نیروهای سیاسی وقت علیه او صف‌آرایی کردند: از رفقای جبهه ملی خودش گرفته تا جنبش اسلامی خمینی، نیروهای چپ و کمونیست، نهضت آزادی، بخش بزرگی از روشنفکران کشور و دیگران.
آیا فراموش کرده‌اید زمانی که شعار «بختیار نوکر بی‌اختیار» سر می‌دادید، مقصود «نوکر بی‌اختیارِ محمدرضا پهلوی» بود؟
اشتباه نفرمائید در آن دوره حمایت از بختیار ، حمایت از نظام پهلوی بود و این نکته را خمینی خوب فهمیده بود!
تا کی و با چه اصراری می‌خواهید بر این ارزیابی نادرست از آن دوره پافشاری کنید؟ تا کی می‌خواهید با توهم «خزیدن این و آن زیر پرچم این یا آن اردوگاه»، از مواجهه صادقانه با واقعیت تاریخی طفره بروید؟ من، برخلاف شما، مخالف فکری خود را «شیاد» نمی‌نامم؛ اگر وصفی در کار باشد، نادانی برازنده‌تر است!

تحلیل بر یک پیشفرض غلط استوار است و آن نادیده گرفتن دولت بختیار است. حکم غلط و پایه ای تحلیل این است : « اشتباه ۵۷ این بود که در برابر خمینی و نهضت اسلامی‌اش، به‌جای ایستادن در کنار نظام شاهنشاهی و محمدرضا پهلوی، نوعی بی‌طرفی اخلاقی یا حتی همدلی پنهان اتخاذ شد؛ بی‌طرفی‌ای که در عمل، به سود ارتجاع تمام شد.» این دوگانه سازی غیر واقعی است و تنها برای توجیه خزیدن به اردوی سلطنت مطرح می شود. در واقعیت اما، با عقب نشینی شاه، البته با تاخیر، در مقابل جنبش هنوز مسالمت آمیز مردم، بخشی از جبهه ملی به رهبری بختیار، دولت تشکیل داد. این دولت دیگر دولت ازهاری و شریف امامی نبود. دولتی بود که در عمر کوتاه ۳۷ روزه اش بسیاری از شعار های جنبش را متحقق کرد. دولتی که آمده بود تا با برگزاری انتخابات آزاد ، گذار به دموکراسی به شکل مشروطه یا جمهوری را متحقق کند. این دولت شاه نبود. وقتی بختیار آمد، شاه رفت! پس ما در آن زمان یک گزینه سوم داشتیم که آنرا سوزاندیم. الان هم مهم ترین درس ۵۷ این است که گزینه سوم را نسوزانیم. موسوی و موسویسم همان گرینه سوم است. لطفا بلای بختیار را بر سر موسوی نیاوریم و یک انقلاب وحشیانه و بدتر از انقلاب ۵۷ را به این کشور ویرانه تحمیل نکنیم. بله ! باید از ۵۷ درس بگیریم ! از جمله باید حواسمان به کتاب ولایت فقیه باشد. من و همنسلانم که این کتاب را ندیدیم و آنرا نخواندیم، اشتباه بزرگی مرتکب شدم. اما کسانی که با داشتن این تجربه، جلد دوم کتاب ولایت فقیه را که با نام دفترچه اضطرار منتشتر شده، آگاهانه به زیر فرش سور می دهند، اشتباه نمی کنند. کاری می کنند که اسمش را در فرهنگ سیاسی همه می دانند: شیادی و بدتر از آن! امیدوارم که ما به این ورطه سقوط نکنیم

تحلیل بسیار وافعگرایانه از جنبش چپ و فریز‌شدنشان در تاریخ است!!!!

من با نظر تحلیل گونه شما کاملا موافقم. در عین حال امکان عملی توصیه های شما را ناممکن می دانم، چرا که دیگر دیر شده است‌. مخالفان رنگارنگ رضا پهلوی را اغلب مردم داخل و خارج بعنوان ستون پنجم و پیاده نظام رژیم می دانند. من یقین دارم بسیاری از گروه‌های سیاسی ایدئولوژیک، نه باور فردی آنها، با اسقاط نظام اسلامی، منقرض خواهند شد.