هیچ ملتِ بالغی بدون نمادِ مشترکِ ملی شکل نمی‌گیرد

بحث اتحاد، دموکراسی و حقوق بشر، بدون توافق حداقلی بر سر «ما»ی مشترک، از اساس بی‌معناست. پیش از آن‌که از صندوق رأی، قانون اساسی یا شکل نظام سیاسی سخن بگوییم، باید به یک پرسش ساده اما تعیین‌کننده پاسخ دهیم:
ما دقیقاً چه کسانی هستیم و با چه نمادی خود را به‌عنوان یک ملت بازمی‌شناسیم؟
هیچ ملتِ بالغی در جهان، بدون نماد مشترک ملی شکل نگرفته است. پرچم، سرود، زبان رسمی و حافظه‌ی تاریخی، عناصر تزئینی یا فرعی نیستند؛ آن‌ها ستون‌های هویتی‌اند که بدونشان، جامعه به مجموعه‌ای از افراد پراکنده با مطالبات متضاد فرو می‌ریزد.
نماد ملی؛ قرارداد هویتی، نه سلیقه سیاسی
پرچم ملی، صرفاً یک تکه پارچه یا نشانه‌ی احساسی نیست. پرچم، قرارداد هویتی میان شهروندان است؛ قراردادی نانوشته که می‌گوید با وجود اختلاف‌نظرهای عمیق سیاسی، فکری و ایدئولوژیک، بر سر یک چارچوب مشترک ملی توافق داریم.
در همه‌ی دموکراسی‌های پایدار، اختلاف بر سر سیاست‌هاست، نه بر سر نماد ملی. هیچ جریان سیاسی جدی، موجودیت پرچم کشورش را محل مناقشه نمی‌گذارد و هم‌زمان مدعی دموکراسی و حقوق بشر نمی‌شود. زیرا دموکراسی بدون «ملت»، و ملت بدون نماد مشترک، اساساً وجود خارجی ندارد.
واقعیت امروز: نماد ملی در لحظه‌ی گذار
پرچم شیر و خورشید، چه خوشایند برخی باشد و چه نباشد، در حافظه‌ی تاریخی ایران ریشه‌ای عمیق دارد؛ ریشه‌ای که قرن‌ها پیش از نظام‌های سیاسی معاصر شکل گرفته و بارها در بزنگاه‌های تاریخی، به‌عنوان نماد هویت ایرانی بازتولید شده است.
این پرچم در چهار دهه‌ی گذشته، آگاهانه و هدفمند توسط جمهوری اسلامی حذف و تحریف شد؛ و هم‌زمان، بخشی از اپوزیسیون نیز به‌جای بازسازی پیوند ملی، به «سیاسی‌نمایی» آن پرداخت تا شکاف هویتی حفظ شود. اما حذف نماد، هرگز به حذف حافظه منجر نمی‌شود. نمادهای ملی، اگر ریشه‌دار باشند، دوباره بازمی‌گردند.
چرا تأکید دوباره بر پرچم؟
در هفته‌های اخیر، تأکید بر اتحاد زیر پرچم شیر و خورشید، به‌صورت صریح وارد ادبیات سیاسی شده است. رضا پهلوی در یک بیانیه خطاب به مردم داخل ایران، آشکارا بر ضرورت اتحاد زیر این پرچم ملی تأکید کرد و یک هفته بعد نیز، در پیامی خطاب به ایرانیان خارج از کشور، با همان نماد، ۲۵ بهمن را «روز جهانی اقدام» در همبستگی با انقلاب شیر و خورشید اعلام نمود.
اهمیت این تأکید، نه در نام گوینده، بلکه در جایگاه آن نهفته است. این فراخوان، نه ابتکار نمادسازی از بالا و نه تحمیل سلیقه‌ی سیاسی است؛ بلکه بازتاب و به‌رسمیت‌شناختن واقعیتی اجتماعی است که پیش‌تر در خیابان، در اعتراضات و در حافظه‌ی جمعی شکل گرفته بود. در چنین لحظه‌ای، نقش یک کنشگر سیاسی نه خلق نماد، بلکه تشخیص و صورت‌بندی آن به‌عنوان زبان مشترک ملت است.
وقتی یک نماد تاریخی، در بزنگاه بحران، دوباره به نشانه‌ی همبستگی تبدیل می‌شود، نادیده‌گرفتن آن نه نشانه‌ی کثرت‌گرایی، بلکه انکار جامعه و تعلیق مفهوم ملت است.
خط قرمز اتحاد: انکار «ایران»
در این‌جا باید صریح بود. اختلاف بر سر نوع نظام سیاسی ـ پادشاهی، جمهوری، فدرالیسم یا تمرکزگرا ـ قابل بحث و رأی‌گیری است. اختلاف بر سر برنامه‌ی اقتصادی، سیاست خارجی یا مدل توسعه، طبیعی و حتی ضروری است.
اما انکار نماد ملی، نه اختلاف سیاسی، بلکه انکار چارچوب ملی است.
جریانی که هنوز نمی‌داند زیر چه پرچمی می‌خواهد کشور را بازسازی کند، عملاً از مردم می‌خواهد به آینده‌ای رأی دهند که حتی نماد آن نامشخص است. چنین پروژه‌ای، نه دموکراتیک است و نه واقع‌گرایانه.
پرسش ساده از مخالفان نماد ملی
هر کس پرچم شیر و خورشید را رد می‌کند، باید به‌روشنی به چند پرسش پاسخ دهد:
نماد جایگزین شما چیست؟
این نماد چگونه می‌خواهد ۹۰ میلیون ایرانی با پیشینه‌ها و گرایش‌های متفاوت را نمایندگی کند؟
در روز پس از فروپاشی جمهوری اسلامی، مردم ایران زیر کدام پرچم رأی خواهند داد؟
سکوت در برابر این پرسش‌ها، خود گویاترین پاسخ است.
جمع‌بندی
اتحاد سیاسی، بدون توافق حداقلی بر سر نماد ملی، توهم است. دموکراسی بدون ملت شکل نمی‌گیرد، و ملت بدون نماد مشترک، به یک مفهوم انتزاعی تقلیل می‌یابد.
پذیرش پرچم ملی، نه به‌معنای نفی کثرت‌گرایی است و نه تحمیل ایدئولوژی؛ بلکه پذیرش یک واقعیت بنیادین است:
پیش از هر چیز، باید بر سر «ایران» توافق کرد.
1. نماد شیر و خورشید در بازوی پهلوان (نشان کیانی):
«سراپای کودک همی بنگرید
همی تاج و تخت کیانی سزید
برو و بازوی شیر و خورشید روی
دل پهلوان دست شمشیر جوی» 
2. توصیف شیر و خورشید در بزم و رزم:
«به رزم اندرون شیر پاینده‌ای
به بزم اندرون شید تابنده‌ای» 
ارشان اذری