من و باشو

من و باشو
روزی که شنیدم باشو غریبه ی کوچک در دوسلدورف به نمایش در می‌آید، به شدت هیجان‌زده شدم. بعد از شاید چهار پنج سال تبعید، اولین باری بود که امکان دیدن فیلم ایرانی بر پرده ی سینِما به وجود آمده بود. هادی همان اول اعلام کرد که تا نداندچه کسانی فیلم را آورده‌اند و برنامه گذاران چه کسانی هستند، پایش را هم به آن سالن نمی‌گذارد و اصلاً چطور می‌شود که عروسی خوبان محسن مخملباف را هم می‌خواهند نمایش دهند. از زمانی حرف می‌زنیم که ایرانیان به دو دسته تقسیم می‌شدند ؛آن ها که با ایران ارتباط داشتند و ما که نداشتیم. من این حرف‌ها حالیم نمی‌شد، هیجانم از نوع هیجان دیدن فیلم عروسی اولین خواهر زاده ام بود که برایش همان راه ناشناس مغازه ای ایرانی در دوسلدورف را رفته بودم تا فیلم کوچکی که برای‌مان داده بودند، بزرگ کنم که بتواند برود توی دستگاه ما. فیلم‌های عروسی آن وقت‌ها تقریباً تنها امکان دیدن فامیل و آشنا بود و بارها و بارها دوره می‌شد. گاهی در موردش سؤالاتی می‌کردم که حضار هم جوابی برایش نداشتند، از بس با دقت زیرو رویشان کرده بودم. بگذریم. پرسان پرسان محل نمایش را پیدا کردم. یکی از همان بعدازظهرهای خاکستری و دلگیر بود و همان‌طور که انتظار داشتم دم در سینِما گروهی از ایرانیان آمده بودند تا برنامه را به هم بزنند. اعتراض به عروسی خوبان بود، ولی اگر برنامه به هم می‌خورد، باشو را هم نمایش نمی دادند. نمی‌دانم چقدر گذشت که توافق حاصل شد و ما به سالن رفتیم که در اصل اتاقی کوچک بود. از همان سینماهای دهه‌ی هشتاد آلمان که من برای اولین بار داخلش را می‌دیدم. بعدها بارها برای دیدن بعضی فیلم‌های هنری و گاهی هم ایرانی در دوسلدورف و اسن به این سینماها رفتم ولی هیچ وقت با آن احساس نزدیکی نکردم. دلم می‌خواست قبل از شروع فیلم تبلیغ پخش شود، برنامه‌ی آینده . انتظار برای شروع فیلم اصلی را دوست داشتم. آن انتظار شیرین را، ولی به جایش عروسی خوبان پخش شد و با هر صحنه گروهی از تماشاگران به اعتراض سالن را ترک کردند. پای شان را محکم می کوبیدند تا معلوم شود معترضند و مثلاً نمی‌روند پاپ کورن بخرند یا بروند دستشویی. تا این فیلم حوصله سوز ، فاجعه بار که بعدها شنیدم مثلا اولین فیلم اعتراضی مخملباف بود،تمام شود جانم به لب رسید. می‌ترسیدم بروم بیرون و دیگر نتوانم بیایم داخل. بالاخره تمام شد و یک‌باره از وسط آن همه بدبختی که باید انتقاد به وضع موجود می بود، کامیونی را دیدم که به گیلان سرسبز نزدیک می‌شد و مسافرش باشوی جنگ زده بود، باشویی که دستش از دامان مادر دور شده بود و حالا ترس خورده و تنها به سرزمینی رسیده بود که نمی شناخت . باشو به زادگاه من رسیده بود و نائئ (ناهید) چنان با من آشنایی داشت که احساس می‌کردم همین دیروز او را در جایی دیده‌ام. سالن ساکت بود. دلم برای کسانی که پیش از آن رفته بودند، سوخت. نمی‌دانم کسی برگشت یا نه. ولی دیگر کسی نرفت. باشو را بارها بعد از آن بعدازظهر خاکستری دیدم و هر بار بخشی از آن را بیش از بخش‌های دیگر دوست داشتم. ولی آن روز بیش از همه ناهید را دیدم و مهربانی عمیق و ساده اش، مهربانی‌اش در متن بوی هیزم ، طعم کته و تخم اردک، در مسیر جاده های مه گرفته‌ی روستایی به سمت بازاری دور و دستی که با سخاوت بخشی از فروش هفتگی اش را برای خرید پیراهنی بنفش می‌دهد تا تن پوش پسری باشد که شاید آشنا نیست ولی دیگر غریبه هم به شمار نمی‌آید. آخر با اینکه به زبان دیگری سخن می‌گفت، توانسته کتاب فارسی دبستان را با همان لهجه‌ی زیبا و منحصر به فرد بخواند. آن کاشی چند رنگی که بعدها حرفش را می‌زدیم، بیضایی در باشو به نمایش گذاشت. دست آن پسرک جنوبی آمد تا جای دست مرد شمالی را که در جنگ از دست رفته بود، پرکند و مرد قرار شد بنشیند جای پدر از دست رفته ی پسرک. ناهید شد نماد میهن که فرزندانش را به هر رنگ و زبان در آغوش می‌کشد و مراقبت می‌کند. باشو غریبه ی کوچک با اینکه در متن فاجعه پیش می‌رود، اما پر از امید و همدلی است. انگار صدای بیضایی است که از دل مرگ یزدگرد می‌گوید :اندوه را پایانی است، مردمان باز می‌گردند، ویرانه ها ساخته می‌شوند و ساخته‌ها از مردمان پر، بمان و نیکبخت شو.
از سینِما که بیرون می‌آیم ،بعدازظهر خاکستری رو به سیاهی می‌رود. بحث داغ است ، بحثی که قرار بود سی چهل سال دیگر هم ما را دنبال کند. دستم را توی جیب کاپشنم فرو می‌کنم . به دل سیاهی می‌زنم و صدای باشو در گوشم می‌پیچد که ایران را سرزمین مشترک همه ی مردمی می‌داند که با زبان‌ها و چهره‌های متفاوت در آن زندگی می‌کنند. در آن لحظات بیش از هر زمان دیگری خود را به آن آب و خاک نزدیک می‌بینم.