سیاست جمهوری اسلامی از مسئله‌شناسی تهی شده و به دشمن‌شناسی تقلیل یافته است

ریشه ناتوانی امروز در تولید الیت فقط به جمهوری اسلامی محدود نمی‌شود. ساختار سیاسی در ایران طی صد سال گذشته الیت‌کشی سیستماتیک انجام داد. هر کس سر برآورد حذف شد. هر جا توان رشد دیده شد سرکوب شد. این روند هم در دوره پهلوی دیده شد و هم در دوران حکومت فعلی. جامعه فقط زمانی الیت می‌سازد که فضا باز باشد. آزادی اندیشه وجود داشته باشد. قدرت از نقد نترسد. در جامعه بسته امکان رشد هسته‌های دانش، تفکر و مدیریت وجود ندارد.
الیت ایران در اواخر قاجار فرصت تنفس پیدا کرد‌. آن نسل توانست فکر تولید کند و نهاد بسازد. بعد از آن مسیر بسته شد و تا امروز هم بسته مانده است. روشنفکر، پژوهشگر و نظریه‌پرداز زمانی زنده می‌ماند که امنیت فکری و آزادی بیان داشته‌باشد. حکومتی که بر حذف بنا شده نمی‌تواند الیت بسازد. فقط مصرف‌کننده الیت وارداتی و الیت سرکوب‌شده است.
حجاریان از بی‌آرمانی حرف می‌زند اما نمی‌گوید که سرکوب سازمان‌یافته هر نوع آرمان مستقل چگونه این وضعیت را ساخت. او از فقدان نظریه قابل تطبیق می‌نویسد اما اشاره نمی‌کند که چرا هر کوشش نظری مستقل یا امنیتی شد یا مهر ضدیت خورد. در غیاب آزادی، هیچ جریان فکری به بلوغ نمی‌رسد و سیاست به همان چیزی تبدیل می‌شود که او توصیف می‌کند؛ تاکتیک‌های مقطعی، شعارهای لحظه‌ای و واکنش‌های عصبی.
او به نمونه‌هایی در گذشته اشاره می‌کند اما این نمونه‌ها نیز در همان حد بحث‌های درون‌نخبگانی باقی ماندند. قدرت اجازه نداد این پروژه‌ها به عرصه عمومی برسند. وقتی ساختار بسته باشد، پروژه‌سازی تبدیل به تلاش خصوصی و محفلی می‌شود. جامعه از آن بهره‌مند نمی‌شود و یک انباشت فکری پایدار شکل نمی‌گیرد.
اشاره او به موج‌سواری تئوریک دقیق است اما این موج‌سواری محصول واقعیات سیاسی کشور است. وقتی احزاب واقعی اجازه شکل‌گیری ندارند، وقتی رسانه مستقل دوام ندارد، وقتی نهاد مدنی از هم پاشیده، جریان‌های سیاسی فقط روی موج می‌مانند چون امکان ساختن ریشه ندارند. ریشه‌سازی نیازمند امنیت، آزادی، گردش قدرت و احترام به فکر مخالف است.
تحلیل درست زمانی کامل می‌شود که روشن شود چرا این چرخه معیوب ادامه یافته. دلیل آن در خود ساختاری است که مدام روشنفکر را حذف کرد، نهاد را نشکفت، سیاست را امنیتی کرد و جامعه را از امکان تولید فکر محروم ساخت. تا زمانی که این ساختار پابرجاست، مشکل نه با توصیه‌های نظری حل می‌شود و نه با یادآوری گذشته.
اسماعیل مرادی

1- حکومت فقاهتی از روز اول فقط مقلّدان احمق و تابع را بال و پر داد و به گرداگرد خودش چید. حکومت آحوندی، چیزی را درو میکند که با دستان خودش در خاک جامعه کاشته است در فاصله نیم قرن آزگار. بذری کاشتند که محصولش فقط بلاهت و حماقت و رذالت محض با زلم زیمبوهای الهی آغشته به هم است. در عالم اندیشیدن و فکر و جستجو، شخصی به نام «عبدالکریم دبّاغ»، نه سر پیاز است، نه ته پیاز است. نه اصلا شعور و فهم بچّه های کودکستانی را دارد. یه بیسواد تمام عیار و رسوا و شیّاد. همان عنوان کذّایی کتاب مملوّ از ترّهاتگویی ایشون رسواگر ذهنیّت به شدّت استبدادی و تملّک خواه و جامع العلومی اراده الله است که در خوشگلنویسی مشارالیه واتاب پیدا کرده است برای همچنان تحمیق و خرفت کردن ابلهانی به نام حجّاریان و امثالهم. خود کلمه «قبض» رسواگر همه حرفهاست و به بازشکافی و سنجشگری محتاج نیست. حضرت دبّاغ و ابلهانی همتراز خودش بر این عقیده اند که اول باید قدرت و اقتدار را در قبضه مطلق خود گرفت و سپس حسب ضرورتهای عاجل و سوپاپ اطمینانی، آن را در جامعه «بسط داد و مجدّدا تحت قبضه قدرت حاکمیّت الهی» در آورد. فقط احمقها هستند که نمیتوانند پسزمینه های هولناک عقیدتی و ایدئولوژیکی و مرام و مسلکی شیّادانی مثل دبّاغ را کشف کنند؛ وگر نه آدمی که یه ارزن شعور و فهم داشته باشد از همان دو کلمه «قبض و بسط» به کنه نیّات حضرت ابله به تقصیر پی میبرد.
2- با آویزان شدن به هزاران تئوریهایی که در ذهنیّت اساتید و متفکّران و استادان دانشگاههای باختری اندیشیده شده اند، نمیتوان هرگز از باتلاقی که مردم ایران به همّت حکومت گیوتینی الاهیون در آن فرو چلیده اند، میلیمتری جابجا شد. راه حلّ مسائل ایران، آویزون شدن به این تئوری و آن نظریّه وارداتی از باختر زمین و همچنین تکیه به محتویات قرآنی/ترّهات کاپیتالی مارکس/ و امثالهم نیست. تاریخ و فرهنگ ایرانیان، کلیدی ترین و شاهراهها و شالوده های عظیم و بی همتایی را پروریده و زایانده است که تا امروز در طول هزاره ها از طرف حاکمان نالایق، مدام کوبیده و واپس رانده و پایمال شده اند. ما برای تحوّلات اجتماعی به هیچ آلات و ادوات عاریتی محتاج و ملزوم نیستیم؛ بلکه ما به دیدن خویشتن در آیینه رادمنشی و دلاوری و استقلال هویّت ایرانی خود باید بکوشیم تا بتوانیم آنچه را که قرنهای قرن زیر پا گذاشتیم از زمین خفّت و ذلالت برداریم تا برای سکّویی به سوی اوج بزرگی جویی و ارجمندی و آدمییگری و خود بودن دست پیدا کنیم. هر گاه از میان اینهمه مدّعیان هارت و پورت کن عرصه های بی مقدار سیاست وطنی و تحصیلات اقتباسی و تقلیدی، ده نفر پیدا شوند که بتوانند استقلال فکر داشته و رادمنش در رفتار و گفتار و کردار باشند، آنگاه میتوان امیدوار بود که از باتلاق حکومت فقاهتی نم نم بیرون خزید و خود را به حیث ایرانی بازیافت. همین.
شاد زیید و دیر زیید!
فرامرز حیدریان