از جاوید شاه تا پارلمان پلورال: راه نجات ایران کدام است؟

جاویدشاه آزادی بیان است. ایران رجوی رجوی ایران هم شعار است و از آزادی بیان می آید. در آن سالها که حرفی از شاهزاده نبود و اینترنت و موبایل نبود دوستان بجز یکی دو نق هرگز بی بی سی و ورق پاره هایشان را به ایرادگیری از رجوی اختصاص ندادند. اما چه لشگری فراهم شده که یک سلطنت طلب انگشت کند، آن یکی بشاشد، آن یکی جاویدشاه بگوید آن یکی صحبت از اقتدار کند و همه بسیج شوند برای حمله یا در اینجا نصیحت به شاهزاده.
آنروز در مونیخ که فریاد جاویدشاه برخاست من جاوید شاه نگفتم. هنوز تاج بر سر ننهاده. اما به احترام سرود شاهنشاهی ایستادم. شاهنشاهی که نزد میلیونها نسل زد که او را از روایت ها شنیده و دیده اند به حق و دانسته معبود است را باید احترام گذاشت. هرچند مرده اما یادش زنده است: شاهنشه ما زنده بادا پاید کشور به فرش جاودان... کز پهلوی شد ملک ایران صد ره بهتر ز عهد باستان. چقدر این سرود گویاست. چطور میتوان به احترام این سرود نایستاد؟
در ایران مارهای اطلاعاتی و نابکاران نفوذ عمیقی در همه جا دارند حتا در زندان. میتوانند تاثیر بگذارند. زندانیان و تاج زاده مبارزه شان را بکنند اما نباید خود را به شاهزاده وصل و شریک او بشوند چرا که اگر تحت فشار کم بیاورند و به زور وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه تعدادی شان پس از عهد با شاهزاده بر علیه او برخیزند حرکت یک ملت زمین میخورند. آنها میتوانند مثل بسیاری از شاهزاده حمایت کنند و اگر هم روزی تحت فشار اعلام برائت از شاهزاده کردند مثل رامین پرهام ها در خارج، ضرری وارد نخواهد شد.
هیچ کس نباید شریک رهبری شاهزاده باشد. اما تا میتوانید میتوانید راهکار بدهید.

شما در کامنت اخیر خود نوشتید که «شعار جاوید شاه آزاد است، اما اگر فضای جنبش را در انحصار گیرد، ضد دموکراسی است.»
مشکل دقیقاً همین‌جاست: آزادی را نمی‌توان با قید و شرط «اگر» و «اما» تعریف کرد. آزادی یا وجود دارد یا ندارد.
وقتی کسی آزادی بیان را مشروط به تفسیر شخصی خود کند، عملاً از موضع ناظر و داورِ مردم سخن می‌گوید، نه از موضع یک شهروند برابر در کنار آنان.
چه کسی تعیین می‌کند که «فضا در انحصار گرفته شده»؟ شما؟ من؟ یا مردمی که در خیابان شعار می‌دهند؟
اگر مردم از میان هزاران شعار، داوطلبانه «جاوید شاه» را فریاد می‌زنند، این نشانه‌ی انحصار نیست — نشانه‌ی انتخاب است.
انحصار آن‌جاست که روشنفکرانی از پشت میزهای خود بخواهند این فریاد را فیلتر کنند تا مبادا از خطوط قرمز ذهن‌شان فراتر رود.
می‌گویید مقاله‌تان دعوت به همبستگی است. اما همبستگی با قید و شرطِ نخبگان، در ذات خود همان حذفِ آرام است.
وقتی شما می‌گویید شاهزاده رضا پهلوی فقط در صورتی می‌تواند «یکی از صداها» باشد که در چارچوب پیشنهادی شما (پارلمان پلورال) عمل کند، یعنی آزادی را تا آن‌جا قبول دارید که در محدوده‌ی دیدگاه خودتان بگنجد.
این دیگر پلورالیسم نیست؛ این همان «هدایت از بالا» است که چهل‌وچند سال پیش هم با چهره‌ای دیگر به ما تحمیل شد.
شما از خطر بازگشت به گذشته می‌ترسید، اما با همین نگاه کنترل‌گر، خودتان در حال بازتولید همان ذهنیت گذشته‌اید:
ذهنیتی که همیشه می‌خواهد تعیین کند مردم چه بگویند، چه نگویند، به چه شعار دهند و از چه فاصله بگیرند.
دموکراسی واقعی یعنی مردم خود تصمیم بگیرند، نه اینکه آزادی‌شان با نسخه‌ی تئوریک نخبگان اندازه‌گیری شود.
آقای اورجی، آزادی با دستور و هشدار نمی‌بالد؛ با احترام به فریاد مردم رشد می‌کند — حتی اگر آن فریاد برای شما خوشایند نباشد.

سلام، متاسفم اگر که نوشته به اندازه کافی گویا نبوده است.
قصدم نه انکار آزادی بوده است و نه نفی هیچ گرایشی. برعکس، روح مقاله بر این استوار است که هیچ فرد یا جریان سیاسی خردمندانه و مسئولانه نیست که خود را یگانه نجات‌دهنده‌ی ایران بداند؛ این یعنی دفاع از پلورالیسم دموکراتیک واقعی. در همین منطق، شعار «جاوید شاه» هم اگر بیان احساس تاریخی بخشی از مردم است، آزاد است؛ اما اگر فضای عمومی جنبش را در انحصار یک شعار و یک گرایش قرار دهد، در تضاد با روح فراگیر و ملی حرکت خواهد بود.
پس مقاله خواستار محدود کردن آزادی بیان نیست، بلکه هشدار می‌دهد که آزادی یکی نباید مانع حضور آزاد دیگری شود. این تفاوتی بنیادین است میان نقد انحصار و انکار آزادی.

در فضای سیاسی ایران، دو گرایش وجود دارد — یکی نگاه به آینده دموکراتیک و نهادسازی، دیگری تمایل به بازگشت به شکل‌های پیشین قدرت. مقاله نمی‌گوید بازگشت‌گرایی جرم است؛ بلکه می‌گوید اگر قرار است جنبش ملی شکل گیرد، باید از ذهنیت بازگشت به سمت اندیشه‌ی ساختن آینده حرکت کند.
به بیان دیگر، این بخش توصیفی و روشنگرانه است، نه تفرقه‌انگیز.

مقاله به هیچ وجه «گرایش پادشاهی‌خواه» را کنار نمی‌گذارد؛ بلکه صریحاً در نسخه‌ی نهایی تأکید می‌کند که شاهزاده رضا پهلوی اگر در چارچوب یک پارلمان پلورال ایفای نقش کند، می‌تواند یکی از مؤثرترین صداهای ملی باشد.
این دقیقاً نقطه‌ی مقابلِ حذف است؛ دعوت به ادغام در سازوکار جمعی و پاسخ‌گوست.
اتفاقاً مقاله از شاهزاده رضا پهلوی چهره‌ای دارای ظرفیت اخلاقی و ملی ترسیم می‌کند که اگر از نقش فردی به نقش نهادی گذر کند، به چهره‌ای تاریخی‌تر بدل می‌شود.
هدف این مقاله به هیچ وجه نفی آزادی بیان یا حذف هیچ گرایش سیاسی نیست. برعکس، روح آن دفاع از پلورالیسم واقعی است، یعنی فضای برابر برای همه‌ی صداها.
در این چارچوب، شعار “جاوید شاه” یا هر شعار دیگری اگر بیان احساس و باور گروهی از ایرانیان باشد، محترم است؛ اما اگر فضا را چنان دربرگیرد که دیگر صداها مجال نداشته باشند، آنگاه روح دموکراسی آسیب می‌بیند.
هدف مقاله نه تقابل آزادی با پادشاهی، بلکه تأکید بر این نکته است که نجات ایران در گرو همکاری همه‌ی گرایش‌هاست. از همین رو، در متن آمده است که اگر میان پیشنهاددهندگان پارلمان پلورال و شخص رضا پهلوی گفتمان ملی شکل گیرد، این می‌تواند نقطه‌ی تلاقی بزرگ و وحدت‌آفرین برای همگان باشد.
بنابراین، مقاله دعوت به همبستگی است، نه تفرقه.

مشکل اپوزسیون سنتی ایران است که هرگز تصور نمی‌کردند که مردم دوباره به مشروطه پادشاهی روی خوش نشان دهند! این گروه از اپوزسیون بدلیل نقش فعال خود در براندازی پادشاهی در ایران، امروز اگرچه متوجه خبط سیاسی خود شده اند، اما گروهی از آنان حاضر نیستند که به دگماتیسم اعتقادی خود اعتراف کنند و حاضرند ایران را نابود کنند اما یک قدم از اعتقادات شکست خورده خود عقب نشینی نکنند. در واقع این گروه معتقدند که در شرایط فعلی، با برگذاری یک رفراندوم دمکراتیک و تحت هر شرایطی بازنده خواهند بود و بهمین دلیل حاضر نیستند از منافع خود گذشته و منافع ملی را ارجح بدانند! حقیقت اینست که اکثریت مردم ایران دیگر به آنان و عقایدشان اعتقادی ندارند و بدلیل کسب تجربه و آگاهی، دیگر حتی برای آن اعتقادات احترامی نیز قایل نیستند. در صورت تداوم این راه و روش انحصار طلبانه از طرف اپوزسیون سنتی، عدم احترام و اعتقاد مردم به آنان تبدیل به دشمنی خواهد گردید و تمام راه های بازگشت برای آنان مسدود خواهد شد، همانطور که برای مجاهدین شده است!

آقای ایرج اورجی در مقاله‌ی «از جاوید شاه تا پارلمان پلورال» از پلورالیسم و گفت‌وگو ملی سخن می‌گوید، اما در عمل، دچار همان تناقضی است که بسیاری از مدعیان دموکراسی گرفتار آن‌اند: پذیرش آزادی برای خود، و انکار آن برای دیگران.
او شعار «جاوید شاه» را «ادبیات بازگشت‌گرایانه» می‌نامد؛ گویی مردم عادی حق ندارند احساس تاریخی و ملی خود را بیان کنند.
اما در جامعه‌ی آزاد، شعار «جاوید شاه» همان‌قدر مشروع است که «زنده‌باد جمهوری».
آزادی بیان وقتی معنا دارد که شامل صدای مخالف و ناهم‌سو نیز بشود، نه فقط صدای مورد پسند نخبگان.
شاهزاده رضا پهلوی بارها از نظام دموکراتیک و انتخابی سخن گفته و حتی از هوادارانش خواسته احترام به دیگر دیدگاه‌ها را رعایت کنند.
بااین‌حال، نویسنده می‌کوشد با القای دوگانه‌ی «آزادی یا بازگشت»، مشروعیت مردمی او را محدود کند.
این نگرش در ظاهر مدرن، اما در باطن ترسی از محبوبیت شاهزاده است، نه دفاع از دموکراسی.
اگر قرار است پارلمانی «پلورال» برای گذار شکل گیرد، نمی‌توان پادشاهی‌خواهان را از آن کنار گذاشت و در عین حال از تنوع سخن گفت.
دموکراسی واقعی یعنی پذیرش همه‌ی صداها — حتی آن‌هایی که با ما هم‌نظر نیستند.
آقای اورجی از «با دیگری ساختن» سخن می‌گوید، اما همین «دیگری» را با برچسب «بازگشت‌گرایی» حذف می‌کند.
چنین نگاهی، به‌جای پلورالیسم، استبداد فکری در لباس دموکراسی است.
اگر آزادی برای ایران می‌خواهیم، باید از همین امروز به آزادیِ دیگران احترام بگذاریم —
حتی اگر آن «دیگران» بگویند: جاوید شاه.